8 milyon Rusun 'zarfta maaş' ile imtihanı: "Başka çare yok"
Rusya’da “zarflı maaş” gerçeği, istatistiklerin ötesinde günlük hayatın tam ortasında yaşanıyor. Uzman tahminlerine göre ülkede yaklaşık 8 milyon kişi hâlâ resmi kayıtlara girmeden çalışıyor. Devletin yürüttüğü denetimlere rağmen tablo değişmiş değil. Rostrud verilerine göre geçen yıl 1 milyon kişi kayıt altına alındı. Bu sayı bir önceki yıla göre yüzde 20 artış anlamına geliyor. Buna rağmen kadro açığı, ek iş talebi ve şirketler için değişen vergi yükü, kayıt dışı çalışmayı birçok sektör için hâlâ cazip kılıyor.
İzvestiya, gerçek yaşam öyküleri ilre konuyu sayfalarına taşıdı. Lipetsk’te yaşayan 38 yaşındaki Ivan’ın hikâyesi bu sistemin nasıl işlediğini gösteriyor. 18 yıldır inşaat ve tadilat işlerinde çalışan Ivan’ın resmi evraklarda görünen sigorta süresi yalnızca beş yıl. Geri kalan yıllar “beyaz bir zarfın içindeki siyah maaş” ile geçti. Ivan durumu saklamıyor. İşverenin sosyal sigorta ve emeklilik kesintilerinden kaçınmak için bu yolu seçtiğini söylüyor. Kâğıt üzerinde aylık geliri 20 bin ruble. Gerçekte ise geçen ay eline geçen para 75 bin ruble oldu. “Bu paraya bugün ihtiyacım var” diyor. İki çocuğu, kredileri, günlük masrafları var. Gelecekteki emeklilik, bugünkü ihtiyaçların çok gerisinde kalıyor.
Ancak bu tercihin bedeli zamanla ortaya çıkıyor. Ivan’ın resmi kayıtlara göre hesaplanan emekliliği ayda 14 ila 16 bin ruble arasında görünüyor. Hastalık dönemlerinde aldığı ödemeler de yalnızca kâğıt üzerindeki maaşa göre hesaplanıyor. Kısa süre önce ayağını kırdığında aldığı aylık ödeme 7 bin rubleyi bile bulmadı. Oysa ailesinin aylık gideri 68 bin rubleyi aşıyor. Ivan bunun farkında. Devleti kandırdığını düşünmüyor. Ona göre bu bir tercih değil, hayatta kalma yöntemi.
Urallar'da tek bir sektör ya da fabrikaya mahkum bir monokentte yaşayan 55 yaşındaki Viktor için ise seçenekler daha da sınırlı. Şehirde neredeyse herkes tek bir metalürji tesisine bağlı. Viktor, “Burada beyaz maaş ile gri maaş arasında seçim yok. Gri maaş ile işsizlik arasında seçim var” diyor. Fabrika yönetimi çalışanlara resmi olarak 28 bin ruble ödüyor. Geri kalan 45 bin ruble ay sonunda nakit olarak veriliyor. Viktor bu sayede ayda 73 bin ruble kazanıyor. Aksi halde işini kaybetme riskiyle karşı karşıya kalacağını söylüyor. Emekliliğinin düşük olacağını biliyor ama 55 yaşında başka bir şehirde iş bulma ihtimalini gerçekçi görmüyor.
Anketler toplumdaki yaklaşımın da homojen olmadığını gösteriyor. Şubat ayında yapılan bir araştırmaya göre Rusya’da çalışanların yüzde 42’si kayıt dışı maaşa kesin olarak karşı. Her üç kişiden biri ise daha yüksek gelir karşılığında bu tür bir çalışmaya sıcak bakıyor. Erkekler, 45 yaş üstü çalışanlar ve mesleki eğitim mezunları “zarflı maaşa” daha yatkın gruplar arasında yer alıyor. Uzmanlara göre bunun temel nedeni, resmi maaş artışlarının tüm sektörlere eşit şekilde yansımaması.
Ekonomistler kayıt dışı istihdamın bütçeye zarar verdiği konusunda hemfikir. Vergi gelirleri düşüyor, sosyal fonlar zayıflıyor, dürüst çalışan işletmeler rekabette geriye düşüyor. Buna karşın birçok uzman, zarflı maaşların özellikle kriz dönemlerinde şirketler için bir uyum mekanizması haline geldiğini savunuyor. Devlet ise 2025–2027 dönemini kapsayan yeni bir planla kayıt dışı istihdamla mücadeleyi sertleştirmeyi hedefliyor. Uzmanlar, çalışanlara uzun vadeli düşünmeleri çağrısı yapıyor. Çünkü bugün zarfın içinden çıkan para, yarın emeklilikte büyük bir boşluğa dönüşebiliyor.
2.3.2026
Реклама