Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Sırp yönetmen Emir Kusturica ile gerçekleştirdiği söyleşide Rusya'nın tarihsel ve manevi kimliğini, Ortodoks Kilisesi'nin toplumdaki rolünü ve Rus medeniyeti kavramını değerlendirdi. Kusturica'nın yeni film projesi kapsamında yapılan söyleşide Putin, Rusya'nın Tanrı tarafından yönetildiği yönündeki tarihsel bir sözü hatırlatarak ülkenin kaderi, inanç ve gelenekler üzerine görüşlerini anlattı. Söyleşide Rus medeniyetinin farklı dinleri bir arada barındıran yapısı ve Batı toplumlarında Hristiyanlığın konumu da ele alındı.
Emir Kusturica: İlk sorum şu: Rusya'nın sizin yönetiminiz döneminde sizin için giderek daha fazla bir mucize ve sır olarak açıldığını, bunun da yöneticiden inanç ve dua gerektirdiğini söyleyebilir misiniz?
Vladimir Putin: Biliyorsunuz, Rusya bin yılı aşkın süredir varlığını sürdürüyor. Büyük bir tarihe sahip. Bu süre boyunca Rusya hakkında çok şey söylendi ve yazıldı: yüzeysel ve geçici olanlardan, özüne ilişkin ciddi ve temel değerlendirmelere kadar. Elbette ilginç ve tuhaf yorumlar da yapıldı.
18. yüzyılda Minich adında bir mareşal vardı. Bir keresinde şöyle demişti; en azından bu söz ona atfedilir: “Rusya, doğrudan Tanrı tarafından yönetilen ülkedir. Aksi takdirde nasıl varlığını sürdürdüğü anlaşılamaz.”
Daha sonra, sanırım bundan yaklaşık yüz yıl sonra, 19. yüzyılda İmparator II. Aleksandr'a Rusya'yı yönetmenin zor olup olmadığı sorulmuştu. Rusya çok büyük ve çeşitlilik barındıran bir ülkeydi; nasıl yönetiliyordu? İmparator şu yanıtı vermişti: “Rusya'yı yönetmek hiç de zor değildir, ancak kesinlikle faydasızdır.”
Emir Kusturica: Alman şair Rainer Maria Rilke'nin şöyle bir sözü var: Rusya, Tanrı ile sınır komşusu olan bir ülkedir.
Vladimir Putin: Tamamen ciddi konuşacak olursak, şöyle söyleyebilirim: Her insanı yalnızca kemiklerden ve deriden oluşan biyolojik bir varlık olarak görmezsek, insanın temel ve en önemli unsurunun ruh olduğunu kabul edersek... Yani Tanrı'nın bize bahşettiği şey. İnsan ruhu, evren gibi ebedi ve sınırsızdır. Bu, biz Ruslar ve Rusya'da yaşayan bütün insanlar için geçerlidir. Bu anlamda burada elbette hem bir mucize hem de bir sır vardır. Rusya'da da kesinlikle böyle bir şey mevcut.
Emir Kusturica: Ancak şu anda bunun, Rusya'nın bütün insanlık için iyiliği temsil ettiği, metafizik açıdan önemli bir dönem olduğuna inanıyorum. Size bunun için teşekkür ediyorum. Çünkü bu projede Rusya'daki değerlerin neler olduğunu ve Rus Ortodoks Kilisesi ile Rus medeniyetinin bu değerlerin korunması için nasıl çalıştığını ortaya koyacağız.
Vladimir Putin: Gerçekten de öyle.
Emir Kusturica: Rus Ortodoks Kilisesi bugün dünyanın 100'den fazla ülkesinde temsil ediliyor. Rus devleti ise bütün Rus medeniyetinin temelini oluşturuyor. Rus medeniyeti, İsa'ya inanan bütün insanların kurtulabileceği bir tür gemi, bir Nuh'un Gemisi haline gelebilir mi?
Vladimir Putin: Gelebilir. Evet, kesinlikle.
Bunu şimdi size bu kadar kesin bir şekilde söylememin nedeni yalnızca Rus teolojik ve felsefi düşüncesinde yüzyıllardır var olan bir görüş değil. Bu görüş şöyle ifade edilir: “Moskova Üçüncü Roma'dır, dördüncüsü olmayacaktır.”
Burada ne anlatılmak isteniyor? Hristiyanlık Antik Roma'da doğdu. Daha sonra Roma yıkıldı ve Hristiyanlık, Roma İmparatorluğu'nun doğu kısmına, yani Bizans'a taşındı. Bizans'ın başına ilk Hristiyan imparator Konstantin geçti. Ardından Bizans da yıkıldı. Ancak o zamana kadar Hristiyanlık Rus topraklarına, Rusya'ya, Moskova'ya taşınmıştı. Moskova bu inancın ve geleneklerin devam ettiricisi oldu. Bu anlamda Moskova, üçüncü Roma, yani bu kutsal değerlerin ve mirasın manevi koruyucusu haline geldi.
Ancak mesele yalnızca Rusya'da yüzyıllardır varlığını sürdüren bu teolojik veya felsefi düşünce değil. Asıl mesele bugün yaşananlardır.
Örneğin bugün başka ülkelerden, Avrupa ülkeleri de dahil olmak üzere, Rusya'ya taşınan insanlar var. Bunun kitlesel bir hareket olmadığını biliyorum, ancak böyle örnekler mevcut. Bu insanlarla konuştuğumda, Rusya'ya taşınmalarının temel nedeninin kendi değerlerini koruma, ailelerini muhafaza etme ve çocuklarının geleceğini güvence altına alma arzusu olduğunu söylüyorlar. Onlara göre çocukları, geleneksel dini değerler çerçevesinde büyüme ve yetişme hakkına sahip olmalı.
Sizin Rusya'nın insanları kurtaracak böyle bir gemi olup olamayacağına ilişkin sorunuz, bu arada, yalnızca Ortodoks Hristiyanlarla ve hatta yalnızca Hristiyanlarla da ilgili değil.
Bilindiği gibi Rusya'da dört geleneksel din bulunuyor: Budizm, Yahudilik, İslam ve Ortodoksluk. Bu inançların ve dinlerin temsilcileri birlikte gelişiyor. Aslında hepimizin ortak geleneksel değerleri var. Her ne kadar bu dinlerin içindeki bazı insanlar kendi inançlarının özelliklerini farklı biçimlerde sunmak isteseler de durum böyle. Elbette farklılıklar var, ancak temel değerler aynı.
Rusya, bu geleneksel değerlerin gelişmesi için gerekli koşulları oluşturarak insanların bu değerler temelinde yaşayabileceği bir ortam sağlıyor. Bu anlamda Rusya, sizin sözünü ettiğiniz o gemi olabilir.
Öte yandan bugün birçok toplumda, özellikle Batı toplumlarında, çeşitli azınlıklarla bağlantılı insan hakları mücadelesine tanık oluyoruz. Burada yeni olan ne? Aslında yeni hiçbir şey yok. Bunların hepsi insanlık tarihi boyunca tekrarlandı. Sadece bugün bazı gruplar daha saldırgan davranmaya, haklarını daha yüksek sesle dile getirmeye başladı.
Bu arada biz hiç kimseye herhangi bir konuda kısıtlama getirmiyoruz. Ancak Rus Ortodoks Kilisesi'nin düşüncesi ve Patrik'in de her zaman kamuoyu önünde dile getirdiği görüşü ile Rus devletinin politikası özünde aynı noktada birleşiyor: İnsanı ve onun maneviyatını korumak. Hatta bunu söylememe izin verin, insanı biyolojik olarak da korumak.
Devlet politikasıyla bunu güvence altına almak ve Kilise'nin bu yöndeki çabalarını desteklemek istiyoruz. Elbette bunu günümüzün ve çağdaş uygarlığın gerekleri çerçevesinde yapıyoruz. Ancak Kilise ile birlikte yürüttüğümüz çalışmaların temel yönü budur.
Bu anlamda Rusya ve Ortodoksluk, sizin sözünü ettiğiniz o gemi rolünü elbette oynayabilir.
Emir Kusturica: Peki bu durum, Batı'da Hristiyan kilisesinin toplumda Rusya'daki Ortodoksluk kadar büyük bir rol oynamadığı gerçeğiyle nasıl bağlantılı?
Vladimir Putin: Bana kalırsa bu, şu durumla bağlantılı... Avrupa'daki kardeşlerimize saygıyla yaklaşıyoruz. Hatta Hristiyanlığın bazı kollarına yönelik uygunsuz saldırılar gördüğümüzde onları desteklemeye çalışıyoruz.
Ancak belirli kilise kurallarından uzaklaşmanın, bu kiliselerin toplumdaki konumunu güçlendirmediğini, tam tersine zayıflattığını düşünüyorum. Muhtemelen bu kurallardan ve ilkelerden uzaklaşmalarının amacı bazı şeyleri yenilemek, daha çağdaş ve anlaşılır hale getirmek, bugünün yaşamına uyum sağlamaktır.
Ancak bana göre gerçekte bu durum, Hristiyan düşüncesinin popülerliğinin ve kiliselerin insanların bilinci ile toplum üzerindeki etkisinin artmasına değil, azalmasına yol açıyor.
Emir Kusturica: Son beş yılda Kuzey Amerika'da bir buçuk milyon yeni Ortodoks oldu.
Vladimir Putin: Evet, ben de tam olarak bundan söz ediyorum. Ortodoksluk ise tam tersine, bahsettiğim değerleri savunduğu için insanları kendine çekiyor.
Emir Kusturica: Peki, Rus medeniyeti kavramını genel olarak nasıl tanımlıyorsunuz?
Vladimir Putin: Bu kolay bir soru değil. Evet, Rus medeniyetinden söz ediyoruz, ancak bunu adil bir şekilde ele almamız gerektiğini düşünüyorum. Burada herhangi bir kendini beğenmişlik, böbürlenme veya kibir söz konusu değil. Tanrı korusun, böyle bir şey yok.
Rus medeniyetinin büyük medeniyetlerden biri olduğunu kabul ediyoruz. Başka büyük medeniyetlerin de varlığını biliyoruz. Örneğin Çin medeniyeti binlerce yıllık bir geçmişe sahip. Tarihte yaşananları hatırlıyoruz. Moğollar bir dönem Çin'le savaştılar, uzun süre mücadele ettiler ve sonunda kendi Moğol-Çin hanedanlarını bile kurdular. Peki sonuç ne oldu? Çinliler Moğolları kendi içlerinde asimile ettiler.
Söyleşinin tamamı Kremlin.ru sitesinde. Tıklayın.