Perda arkası: "ABD Rusya'nın önemsediği konuyu tartışıyor"
Rusya, ABD ve Ukrayna heyetlerinin Abu Dabi’de gerçekleştirdiği üçlü müzakerelerin ilk günü sona erdi. Dört saatten uzun süren görüşmelerin ardından tarafların yarın yeniden bir araya gelmesi bekleniyor. Rus basınına göre bu turu önceki temaslardan ayıran asıl gelişme, Ukrayna’daki çatışmaların sona erdirilmesinin ötesine geçilerek Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzeninin de müzakere gündemine alınması oldu.
Rusya’nın yıllardır gündeme getirdiği, ancak Batılı ülkelerin uzun süre görüşmeye yanaşmadığı Avrupa güvenlik mimarisi konusu, bu kez ABD tarafından da masaya taşındı. Rusya’nın küresel siyaset alanındaki önde gelen isimlerinden Fyodor Lukyanov’a göre, görüşmelerdeki en önemli değişim tam da bu noktada ortaya çıkıyor: Washington artık yalnızca Ukrayna’daki cephe hattını ve toprak meselesini değil, Avrupa’da güvenliğin nasıl yeniden düzenleneceğini de konuşuyor.
Reuters’ın ABD’li bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre, Rusya ve Ukrayna kapalı görüşmelerde toprak meselesi konusunda uzlaşma ihtimaline açık olduklarına dair işaretler verdi. Ancak görüşmelerin ilk gününe ilişkin değerlendirmelerde, asıl meselenin toprak tavizlerinden çok daha geniş olduğu vurgulanıyor. Masadaki temel anlaşmazlıklardan biri, Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzeninin ne zaman ele alınacağı.
Ukrayna ve Avrupa ülkeleri, önce ateşkes sağlanmasını, ardından güvenlik garantileri ve Avrupa’nın güvenlik mimarisinin görüşülmesini savunuyor. Moskova ise bunun tersini istiyor: Rusya’ya göre, çatışmanın sona erdirilmesine ilişkin anlaşma, kapsamlı güvenlik düzenlemeleriyle birlikte ele alınmalı. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ateşkesin önce sağlanması halinde Avrupa’nın Kiev’e yeniden zaman kazandıracağını savunuyor.
Görüşmelerde ABD’yi Donald Trump’ın özel temsilcileri Steve Witkoff ve Jared Kushner temsil ederken, Avrupa’daki NATO Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı General Alexus Grynkewich de temaslarda yer aldı. Ukrayna heyetinde Rustem Umerov ve David Arakhamia’nın da aralarında bulunduğu isimler bulunurken, Rusya tarafı 11 kişilik bir heyetle masaya oturdu. Heyette Devlet Başkanı Vladimir Putin’in yardımcısı Vladimir Medinsky, Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergey Ryabkov ve FSB Operasyonel Bilgi ve Uluslararası İlişkiler Servisi Başkanı Aleksey Komkov yer aldı.
ABD tarafı, görüşmelerin yalnızca üç ülke arasında yürütülen bir süreç olarak kalmaması ve Avrupalı ortakların da katılacağı daha geniş bir müzakere formatına dönüşmesi gerektiğini savunuyor. Steve Witkoff, ortak hedefin Ukrayna’nın uzun vadeli güvenliğini güçlendirecek ve müzakere yoluyla çözüme ulaşılması için gerekli güven ortamını yaratacak, birbirini tamamlayan uygulanabilir bir güvenlik sistemi geliştirmek olduğunu söyledi.
Jared Kushner ise Vladimir Putin’in “uygun koşullar altında” barışa hazır olduğunu belirterek, Rus tarafının Ukraynalılara ve Avrupalılara aynı soruyu yönelttiğini aktardı: Gerçekten barış isteyip istemedikleri.
Avrupa temsilcilerinin Abu Dabi’de bulunmasına rağmen üçlü müzakere masasında yer almaması ise Moskova ile Batı başkentleri arasındaki görüş ayrılığını bir kez daha ortaya koydu. Lavrov, Avrupalıların katılımı konusunda kendisine yöneltilen soruya, “Avrupalıların katılımına gelince, Abu Dabi’ye uçmuşlar, bırakın otelde otursunlar” yanıtını verdi. Rus Bakan, ABD’nin kendi heyetiyle görüşmeden önce Ukraynalılar ve Avrupalılarla temas kurma hakkına müdahale etmeyeceklerini, ancak bu yöntemin sonuç getirip getirmeyeceğini görmek gerektiğini söyledi.
Rus uzmanların ilk değerlendirmeleri
Business FM'e konuşan Rusya’daki uluslararası ilişkiler ve dış politika uzmanları, Abu Dabi görüşmelerinin önemini yalnızca Ukrayna’daki çatışmanın geleceği üzerinden değerlendirmiyor. Uzmanlara göre, asıl belirleyici gelişme, Avrupa güvenlik düzeninin yeniden ele alınmasının artık ABD tarafından da açıkça gündeme getirilmesi. Bununla birlikte, tarafların yaklaşımındaki farklılıklar ve Avrupa’nın sürece direnç göstermesi nedeniyle hızlı bir anlaşma beklentisi gerçekçi bulunmuyor.
Tatyana Parhalina – Avrupa-Atlantik İşbirliği Derneği Başkanı:
“Görünen o ki bu çelişki de çözülemez nitelikte. Çünkü Avrupa ve Ukrayna, gelecekteki Avrupa güvenlik mimarisinin çerçevesinin ancak çatışma sona erdikten, silahlı çatışmanın sıcak aşaması durduktan sonra ele alınmasında ısrar ediyor. Rusya ise bu görüşmelerin çatışma devam ederken yürütülmesini istiyor. Şimdilik uzlaşmaya hazır olunduğuna dair herhangi bir işaret görünmüyor.
ABD tarafına gelince, ne yazık ki Trump, Avrupa’nın gelecekteki uluslararası güvenliği açısından son derece önemli olan müzakerelerin profesyoneller tarafından yürütülmediği bir pozisyon seçti: Taraflardan biri iş ortağı, diğeri ise akrabası. Konuya hâkim değiller. İki gün önce Kushner gelecekteki güvenlik mimarisine ilişkin kendi görüşünü yayımladı. Herkesin dikkatini çeken nokta, Rusya-NATO Konseyi’nden söz etmesi ve bu yapının gelecekteki güvenlik mimarisinin temel dayanaklarından biri olabileceğini söylemesiydi. Ancak size temin ederim ki yakın zamana kadar böyle bir kavramdan, yani Rusya-NATO Konseyi’nden haberdar bile değildi.
Üstelik Rusya-NATO Konseyi zaten vardı. 2002 yılında kurulmuştu. Rusya’nın özel askerî operasyonu başlatmasının ardından 1 Nisan 2022’de faaliyetleri donduruldu. Kendini zaten kanıtlayamamış böyle bir yapıya bugün nasıl geri dönülebilir? Görünüşe göre daha yaratıcı, farklı bir yaklaşım gerekiyor.
Bana göre bu konuların ele alınabileceği bir Avrupa platformu zaten mevcut: Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı, yani AGİT. Herkes bu kurumu eleştiriyor olabilir, ancak bu, onun tamamen ortadan kaldırılması gerektiği anlamına gelmez. Birleşmiş Milletler için de durum aynı. Herkes bu uluslararası kurumun derin bir kriz içinde olduğunu biliyor, ancak yerine yeni bir yapı kurulmadan BM’nin dağıtılmasına karşı çıkılıyor.
Avrupa güvenliği söz konusu olduğunda Rusya, ABD, bütün Avrupa ülkeleri ve bazı Asya ülkeleri bu yapının eşit katılımcılarıdır. Genel olarak Avrupa güvenliğinin gelecekteki mimarisinin oluşturulması uzun yıllar sürecek bir tartışma olacaktır. Önceki düzen gözlerimizin önünde çöktü. Bu nedenle yeni bir düzenin oluşturulması gerekiyor. Ancak bu, bugünün, hatta yarının meselesi değil; önümüzdeki yılların, belki de on yılların meselesi.”
Aleksey Naumov – Rusya Uluslararası İlişkiler Konseyi uzmanı, “Vneşpol” Telegram projesinin yazarı:
“Bence bu çelişki, aslında göründüğünden çok daha kolay çözülebilir. Çünkü yeni bir güvenlik mimarisi hem Rusya’nın hem de Avrupa Birliği’nin çıkarına. Rusya, Avrupa Birliği’nden kendisine yönelik bir tehdit gelmemesini istiyor. Avrupa Birliği de Rusya’dan kendisine yönelik bir tehdit gelmemesini istiyor.
Rusya şu anda savaş alanında, uzun menzilli saldırılar bakımından üstünlüğe sahip. Bu nedenle Ukrayna’daki çatışmanın ne zaman sona ereceğini genel olarak Rusya belirliyor. Başka bir deyişle, bu konudaki anahtar Rusya’nın elinde. Dolayısıyla Avrupa Birliği bu koşulları kabul etmek zorunda kalacak.
Bu nedenle çatışma henüz sona ermese bile yeni güvenlik mimarisi hakkındaki görüşmeler devam edecek. Avrupa Birliği’nin gerçeklerle yüzleşmeye zorlandığını düşünüyorum. Ukrayna’nın koşulsuz zaferine bel bağlamanın sonuç vermediğini ve bundan sonra da sonuç vermeyeceğini görüyor. Rusya’yı Rusya olmadan konuşmanın da mümkün olmadığını, bunun işe yaramayacağını anlıyor.
Dolayısıyla müzakerelerin, gerçeklerin sürece katılan bütün tarafları yavaş yavaş yakaladığını gösterdiğini düşünüyorum. Bu nedenle beklentilerim oldukça iyimser. Bu anlaşma şimdi olmazsa bile müzakerelerin sonraki aşamalarında mutlaka yapılacaktır. Üstelik bu, Rusya’nın ısrar ettiği kapsamlı bir anlaşma olacaktır: Ukrayna çatışmasının çözüme kavuşturulmasını ve Avrupa’da yeni bir güvenlik mimarisinin kurulmasını içeren bir anlaşma.
Çünkü tekrar ediyorum, sonuçta böyle bir anlaşma Rusya’nın da Avrupa Birliği’nin de Ukrayna’nın da çıkarına.”
Fyodor Lukyanov – Dış ve Savunma Politikası Konseyi Başkanlık Divanı Başkanı:
“Bu temaslar her seferinde biraz abartılı bir heyecan yaratıyor. Şimdi belki anlaşırlar, belki el sıkışırlar diye düşünülüyor. Oysa bu, tarafların gerçekten el sıkışıp anlaşmaya varabilecekleri bir format değil. Sonunda alınması gereken kararlar çok büyük ve siyasi nitelikte. Bu düzeyde bazı parametreler görüşülebilir ve muhtemelen şu anda yapılan da bu.
Öncelikle bu müzakerelerden hızlı bir uzlaşma çıkmasını beklememek gerekiyor. İkinci olarak, parametreler bir şekilde belirginleşmeye başlasa bile üst düzeyde birden fazla büyük siyasi görüşme turuna daha ihtiyaç duyulacak. Bu nedenle beklentileri fazla yükseltmemek gerekir.
Diğer taraftan, bu kez belirli bir ilerleme var. Bu ilerleme, Avrupa’daki güvenlik sisteminin nasıl düzenleneceği ve genel olarak güvenlik garantileri konusunun bizim tarafımızdan değil, özellikle Amerikan tarafınca gündeme getirilmesinde görülüyor. Daha önce böyle bir durum yoktu.
Rusya bu konuyu en başından beri, hatta özel askerî operasyon başlamadan önce dile getiriyordu. Özel askerî operasyon da bu kampanyanın bir parçası. NATO, ABD ve Avrupa tarafından ise bunun konuşulacak bir konu olmadığı, tartışmaya açık bulunmadığı söyleniyordu. Rusya’nın eylemleri, Rus emperyalizminin ve toprakları ele geçirme arzusunun bir tezahürü olarak değerlendiriliyordu. Çok yakın zamana kadar bütün tartışmalar bu çerçevede yürütülüyordu.
Bu süreçte bir dönüm noktası sayılabilecek Anchorage görüşmesinde bile ağırlıklı olarak toprak meselesi konuşuldu. Geniş güvenlik tablosu çok az ele alındı. Bu oldukça tuhaftı. Şimdi ise özellikle ABD tarafından, hem Jared Kushner’den hem de Marco Rubio’dan bu konudaki yaklaşımları duyuyoruz. Bence olumlu kabul edilmesi gereken değişim tam da bu.
Ancak ABD ne kadar olumlu bir dil kullanırsa Avrupalıların tepkisi de o kadar sertleşiyor. Avrupa ülkeleri bu konunun tartışılmasını kesinlikle reddediyor. Yani yıllardır sürdürdükleri pozisyonlarını koruyorlar.
Ayrıca Trump, seçimlerden sonra artık eskisi kadar güçlü bir konumda değil. Bunun kendisini hiç etkilemediğini, her şeyin önemsiz olduğunu söylüyor ancak bu elbette gerçeğin tamamını yansıtmıyor.
En önemli nokta şu: Avrupa ve Ukrayna, tam da şu anda bu süreci engellemeye çalışıyor. Çünkü genel siyasi atmosferin yakında değişeceğini umuyorlar. Bir tarafta bizim açımızdan doğru yönde başlayan bir hareket, diğer tarafta ise buna karşı direncin artması var. Bu görüşmenin özelliği de tam olarak bu.”
Müzakerelerdeki asıl kırılma noktası
Üç uzmanın değerlendirmeleri, Abu Dabi’deki görüşmelerin iki farklı düzlemde ilerlediğini gösteriyor. İlk düzlem, Ukrayna’daki çatışmanın sona erdirilmesi, toprak meselesi ve tarafların güvenlik garantileri konusundaki talepleri. İkinci ve daha geniş düzlem ise Rusya ile Batı arasındaki güvenlik ilişkilerinin yeniden tanımlanması.
Moskova, Ukrayna’daki çatışmayı Avrupa güvenlik düzeninden bağımsız bir mesele olarak görmüyor. Rusya’nın yaklaşımına göre, yalnızca Ukrayna’ya verilecek güvenlik garantileri üzerinde anlaşılması yeterli değil; NATO’nun rolü, Rusya’nın güvenlik kaygıları ve Avrupa’daki askerî dengeler de kapsamlı bir anlaşmanın parçası olmalı. Bu nedenle Rus tarafı, ateşkesin ön koşul olarak kabul edilmesine karşı çıkıyor ve güvenlik düzenlemelerinin çatışma devam ederken görüşülmesini istiyor.
Washington’ın bu başlıkları gündeme taşıması, Lukyanov’un da vurguladığı gibi, Rusya açısından önemli bir siyasi değişim anlamına geliyor. Ancak bu değişimin somut bir anlaşmaya dönüşmesi henüz garanti değil. Avrupa ülkelerinin güvenlik mimarisinin çatışma sona erdikten sonra ele alınmasını istemesi, Moskova’nın ise bu sırayı kabul etmemesi, müzakerelerin önündeki temel engellerden biri olmayı sürdürüyor.
Öte yandan Avrupa Birliği, Ukrayna’da resmî bir askerî varlık oluşturma niyetini ilk kez açıkladı. Söz konusu plan, 2022’de başlatılan ve Ukrayna Silahlı Kuvvetleri mensuplarına eğitim verilmesini amaçlayan AB askerî eğitim misyonuyla bağlantılı. Brüksel bugüne kadar misyonun bütün faaliyetlerinin Avrupa’da yürütüldüğünü savunmuştu. Yeni açıklamada ise Ukrayna’daki askerî varlığın kapsamı ve niteliği netleştirilmedi.
ABD’nin Ukrayna’ya NATO’nun 4. ve 5. maddelerine benzer güvenlik garantileri önerdiği, ayrıca 2022’de faaliyetleri durdurulan Rusya-NATO Konseyi’nin yeniden çalışmaya başlamasının da Moskova ile görüşüldüğü bildiriliyor. Ancak bu önerilerin taraflar arasında kabul görüp görmediği henüz belli değil.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in sözcüsü Dmitri Peskov, müzakereler tamamlanmadan Abu Dabi’de ele alınan konular hakkında ayrıntı paylaşmayacaklarını açıkladı. Peskov, görüşmelerin barış sürecinde ilerleme sağlayıp sağlamayacağı konusunda da şimdiden tahminde bulunmadı.
İlk günün ardından ortaya çıkan tablo, hızlı bir ateşkes anlaşmasından ziyade, savaşın sona erdirilmesiyle Avrupa’nın gelecekteki güvenlik düzenini aynı müzakere çerçevesinde ele alma çabasına işaret ediyor. ABD’nin bu kez Rusya’nın uzun süredir dile getirdiği güvenlik başlıklarını tartışmaya açması önemli bir değişim olsa da Avrupa’nın itirazları, Ukrayna’nın toprak tavizlerine ilişkin tutumu ve tarafların ateşkesin sıralaması konusundaki anlaşmazlığı sürecin önündeki başlıca engeller olarak duruyor. Abu Dabi’deki ikinci gün görüşmeleri, bu yeni yaklaşımın somut bir müzakere zeminine dönüşüp dönüşemeyeceğini gösterecek.
10.11.2026
Реклама