Boru hatları konusundaki mücadelenin kökeninde ne var? Siyasi ve Ekonomik İletişimler Ajansı Genel Müdürü Dmitriy Orlov, İzvestiya gazetesindeki köşe yazısında, Kafkasya savaşıyla alevlenen, Bakü-Ceyhan ve Nabucco dahil, bölgedeki boru hatları ve enerji kaynakları etrafındaki tartışmaları gündeme getiriyor. Orlov, "Her tüketici ürünü asgari fiyattan almak ister, fiyatı düşürmek için ise rekabeti –bizim vakamızda “boruların” rekabetini- arttırmak gerekir" diyor ve Moskova cephesinin bakış açısını aktarıyor:

Avrupa Birliği ve “Bağımsız boru”

Dmitriy Orlov, Siyasi ve Ekonomik iletişimler Ajansı Genel Müdürü

Rusya’yı, Güney Osetya ve Abhazya’yı tanımasından dolayı kınayan Avrupa Birliğinin adamları, petrol ve gaz sevkıyat yollarının çeşitlenmesi gerekliliğini tekrar dile getirdiler. Amaç ise enerji kaynakları üreticisi ve tedarikçisi olarak Rusya’nın rolünü zayıflatmak. Yıllardır süren “çeşitlendirme mücadelesinin” mantığı açıktır: her tüketici ürünü asgari fiyattan almak ister, fiyatı düşürmek için ise rekabeti – bizim vakamızda “boruların” rekabetini -arttırmak gerekmektedir.

Hangi alternatif Rus güzergâhlarını esas alarak AB gerçekçi bir hesap yapabilir? Bu sorunun ayrıntılı değerlendirilmesi sansasyonel bir sonuca vardırıyor: Brüksel bürokrasisi, Avrupa ülkelerinin ortak enerji çıkarlarını savunabilecek durumda değil. Hatta Macaristan, Çekya ve Slovakya gibi AB üyesi ülkelerine petrol sevkıyatındaki istikrarı tamamen tehdit altına sokabilir.

Farazi bir durumu düşünelim. Artık Rusya’dan Avrupa’ya petrol ve doğal gaz sevk edilmemektedir. Yamal – Avrupa doğal gaz boru hattı ve “Drujba” petrol boru hattı yerini, “imparatorluk Rusya’sından başlayan başka hangi borular alabilir? Yanıt açıktır: Bakû – Tiflis – Erzurum doğal gaz boru hattı, Bakû – Tiflis – Ceyhan (BTC) ve Bakû – Tiflis – Supsa petrol boru hatları, birde kuzeye yönlendirilmiş olan Odesa – Brodıy  “borusu”.

Varsın Gürcistan istikrarsız olsun. Kürtler de istedikleri kadar BTC’ yi mütemadiyen infilak ettirtsinler ( son terörist eylem çok kısa bir süre önceydi – 6 ağustosta). Kafkas bölgesinde istediği kadar ekolojik ve sismolojik dev sorunlar olsun. Kazakistan( ana tedarikçi) ve Azerbaycan  (destekleyici tedarikçi) istedikleri kadar bölgeden petrol akışının muhtemel yeniden yönlendirilmesini – Rusya’ ya da dâhil –beyan etmiş olsunlar. Ne olursa olsun. Nasılsa Kafkas ve Hazar petrol boru hatları tamamen ABD kontrolü atında! Clinton ve Bush idareleri bunları inşa edebilmek için gerçekten devasa çabalar sarf ettiler – hatta bunca yıl BTC’ ye yatırımcı aramakla geçti.  Ya Saakaşvili rejiminin desteklenmesi? Onun maliyeti ise ( ki dolar cinsinden henüz ifade edilmeyen) çok muazzamdır. Yani şimdi Amerika, bizzat kendi enerji güvenliğinin bağlı olduğu güzergâhlardaki kontrolünü Avrupa ile mi bölüşecek? Buna bel bağlamak saflıktan da öte bir şeydir.

Geriye ne kalıyor? “Bağımsız boru” Odesa – Brodıy. 2002 de “moskal*lara” inat inşa edilen bu petrol boru hattı, Kazak ve Azeri petrollerini Polonya’nın Gdansk limanına pompalayacaktı. Bu güzergâhı gözlerinizde bir canlandırın. Kazakistan – Gürcistan/Türkiye – tankerlere dolum – tankerler Karadeniz’e – tekrar tankerlerden Odesa ‘daki boruya pompalama – Brodıy de makas değiştirerek Gdansk’ta Baltık denizine. Nakliye maliyetlerinin normal bir öngörüsüne imkân vermeyen devasa mesafeler. 2004’ün sonuna kadar bu “ bağımsız boru”nun kuru kalmış olması hiçte şaşırtıcı değil. 2004 yılında, çok eski bir gelenek itibariyle Rusya Ukrayna’ ya elini uzattı. Odesa – Brodıy hattı, “Drujba”nın uzantısı olarak, Rus şirketleri tarafından ters yönde işletilmektedir. Buradan pompalanmakta olan petrol 2004’te 1 milyon tondan 2007 de 9,9 milyon tona yükseldi. Geçen yıl sadece tarife itibariyle 80 milyon dolar aldı.

Ancak kısa bir süre önce Ukrayna Devlet Başkanı Yuşçenko “Odesa – Brodıy petrol boru hattının projedeki yönde çalıştırılmasının temini için” bir talimat yayınladı. Yani söz konusu olan yön – kuzey, her he kadar proje her iki yöne izin veriyorsa da. Bugün AB’nin yaptığı hesabın da bu güzergâha dayandığı aşikârdır.
Bu hesap sadece hatalı değil, tehlikeli de. Ve işin esası, Ukrayna Başbakanı Yuliya Timoşenko’nun bu talimatı “devlet başkanı sekretaryasında oluşturulan bir yolsuzluk şeması” olarak değerlendirmesinde değil. Ve hatta bugün “ borudan” 10 milyon ton sevk edildiğini, ters yönde ise 2 ton bile olamayacağında da değil. İşte gerçek tehlike: eğer Odesa – Brodıy borusunu ters döndürürsek, “ Drujba” da bir nevi tıkanıklık ortaya çıkacak. Bundan ötürü de belki “Drujba” petrol boru hattındaki petrol sevkıyatı kesintiye uğrayabilir - Macaristan’a ( 6,5 milyon ton),Çekya’ya (4,6 milyon ton) ve Slovakya’ya ( 5,5 milyon ton). Bu sevkıyatlar onlarca yıldır herhangi bir sorun olmadan geçekleştirilmektedir. İlginç olan böyle bir gelişmeden Avrupa Birliği ve hatta Polonya ve Ukrayna ( onların bu yönü terse çevrilmiş bu transit geçişten çok cüzi gelirleri olacaktır) değil de Washington yarar elde edecektir. ABD, garantili Rus sevkiyatlarından mahrum kalmış Doğu Avrupa ülkelerinin rejime daha da bağlı kalacaklarını ummaktadır( dayanağı yok değil elbette).

 Eh şimdi bu Avrupa Birliğinin neyine? ”Bağımsız borunun” döndürülmesi ile iç ihtilaflardan başka hiçbir şey alamayacak ki? Rusya ile uzun vadeli partnerlik – çok daha kazançlı. Ve bu da ideoloji değil sadece hesap.

*Moskali : Ukrayna ve Belorusya’da Ruslara verilen lakap (ç.n.)

Çeviren: Özran Yılmaz

Çeviri sponsoru: Dynamic Logistics

15.9.2008