TIR krizi artık Rusya’dan çıktı, Türkiye’de siyasetin başına patlamaya hazır bir skandal haline geldi. Ankara’da iki bakanlık, Rusya’nın eline koz veren, gizlenen bir protokol üzerinde iktidar kavgası yapmaya başladı. İddialara göre, eleştiri oklarına hedef olan Kürşad Tüzmen’in bakanlığı, asıl sorumlunun Hayati Yazıcı’ya bağlı Gümrük Müsteşarlığı olduğunu kanıtlamak için medyaya bilgi sızdırdı. Bakan Tüzmen, sorununyarattığı zararın şimdilik 500 milyon doları bulduğunu söyledi. Basında yine ilginç yorumlar var:

Milliyet'in bugünkü haberine göre, Rusya ile yaşanan gümrük krizinde hükümetle görüş ayrılığına düşen Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen, son dönemde Rusya’nın Türk ihraç ürünlerini bekletmesinden dolayı yaşananların maliyetinin 500 milyon dolara kadar çıktığını, sorunun hâlâ devam ettiğini, Rusya krizinde hesaplanan 500 milyon dolarlık maliyetin içinde alternatif maliyetlerin olmadığını, pazar kaybının ileride ortaya çıkacağını, bu maliyetin çok daha yüksek olacağını kaydetti. Özellikle konfeksiyon ürünlerinde sezonun kaçması durumunda büyük sıkıntılar yaşanabileceğini aktaran Tüzmen, önümüzdeki günlerde narenciye ihracatının başlayacağını, sorunun bir an önce giderilmesinde büyük fayda olduğunu kaydetti.

Bakan Kürşad Tüzmen, dünkü toplantıda “Kırmızı hattın hâlâ işleyip işlemediğinin” sorulması üzerine, gerekli girişimleri yaptıklarını ifade etti. Tüzmen, konuyla ilgili şunları söyledi:
“Her yiğidin kendine has yoğurt yiyişi vardır. Biz bugüne kadarki tecrübe ve birikimimizi ortaya koyarak kendimize göre bir tedbir planı uygulamaya çalıştık. Daha sonra çalışmalar yapıldı ve başka açıklamalar geldi.
Bizim amacımız şu anda Türkiye’nin ihraç ürünlerinin herhangi bir sıkıntıyla karşılaşmadan Rusya’ya girmesi. Rusya bizim çok önemli bir ticaret ortağımız. Neyin, nasıl yapılması gerektiğini Türkiye’nin âli menfaatleri açısından kararlaştırır ve uygularız. Bütün pazarlarda  belli engeller çıkar ve siz onu kendinize has metotlarla çözümlemek için çalışmalar yaparsınız. Dolayısıyla bizim yaptığımız da budur.”

Sorunla ilgili son derece önemli iddialara yer veren bir haber cumartesi günü Hürriyet’te yer aldı. Haber şöyle:

Rusya’ya ihracatı zorlaştıran belgeye ortak imza atmışlar  
 
 Süleyman DEMİRKAN / ANKARA
 
Rusya’nın Türkiye’den gönderilen ihraç ürünlerini "ayrıntılı sayım"la uzun süre bekletmesine yol açan uygulamaya Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Hayati Yazıcı’ya bağlı Gümrük Müsteşarlığı’nın da imzasının bulunduğu belirlendi. Şubat ayında imzalanan protokole Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen’in, "Kritik ürün bilgilerini Rusya’ya vermeyelim" diyerek karşı çıktığı saptandı.

TÜRKİYE’yi Rusya’ya ihracatta büyük zarara sokan ve Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Hayati Yazıcı’ya bağlı Gümrük Müsteşarlığınca altına imza konulan protokol ortaya çıktı. Protokole göre, Türk firmalarının ve Türk ihraç ürünlerinin "ticari sır" niteliğindeki bilgileri Rusya tarafına verilecek. Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen, Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Türk firmalarının ise bu protokole karşı çıktıkları belirtildi. Rusya’nın, Türk ihraç ürünlerine yaptığı engellemeye dayanak gösterdiği protokolün 18 Şubat 2008’de Ankara ve İstanbul’da yapılan toplantılarda imzalandığı dikkati çekti. "Türk Gümrük İdaresi ile Rusya Gümrük İdaresi’nin Rusya’ya Giren Ürünlerin Organize Edilebilmesi için Geçerli Kurallar" başlıklı protokolün altında Rusya Gümrük İdaresi adına L. Shornikov’un, Türkiye Gümrük İdaresi adına ise Müsteşar Yardımcısı İbrahim Şenel’in imzası bulunuyor.

Belgeler verilecek

Protokolün 7. maddesinde, "Türkiye Gümrük İdaresi, Rusya Gümrük İdaresi’ne, bu sevkedilecek ürünlere ilişkin değer ve liste bilgilerini, bu ürünlerin değerini etkileyen verileri iletecektir" deniliyor. 10 maddesinde ise "Taraflar pilot projenin 1 Nisan 2008 tarihi itibariyle uygulanması amacıyla her türlü çabayı gösterecekleri hususunda anlaşmışlardır" ifadesi yer alıyor.

Çatlağın nedeni

Bakan Tüzmen, "Mütekabiliyet esasına göre 1 Eylül’den itibaren Rusya’ya karşı ’Kırmızı Hat’ uygulaması başlattık" demişti. Aynı gün toplanan Bakanlar Kurulu’nun ardından, Hükümet Sözcüsü Cemil Çiçek ise Tüzmen’i yalanlayarak, "Rusya’ya karşı Kırmızı Hat uygulaması yapmıyoruz. Sayın Tüzmen önerdi, ancak Bakanlar Kurulu’nda reddedildi" açıklaması yapmıştı. Hükümet içinde "çatlak" görüntüsü veren olayın ardında, bu protokolün büyük payının bulunduğu kaydedildi.

Tüzmen karşı çıkıyor

Tüzmen ve DTM’nin, ticari açıdan "çok kritik" sayılan firma ve ürün bilgilerinin Rusya’ya verilmesi halinde Türk firmalarının rekabet gücünü kaybedeceklerini savunuyor. Türk firmaları da, bu bilgilerin Rus tarafına verilmesine karşı çıkıyorlar.

AB ülkeleri reddetmiş

Rusya’nın aynı teklifi Avrupa Birliği’nden (AB) ve üye ülkelerden de istediği, ancak onların, talebi tartışmaya dahi açmadan reddettikleri öğrenildi. Rusya, Türkiye’den istediği taleplerine gerekçe olarak, Türkiye’den Rusya’ya yapılan ithalat ile Rusya istatistiklerindeki farkı gerekçe gösterdiği kaydedildi. Bu fark AB ile ticarette 35 milyar doları, Çin için 4 milyar doları bulurken, Türkiye’den ithal ettiği toplam ürünler içindeki payının sadece 500 milyon dolar olduğuna dikkat çekiliyor. Bu arada, bazı büyük Türk firmalarının, Rusların talep ettiği ihracatın bir firma üzerinden denetlenerek geçmesini talep etmişlerdi.

Bu arada TürkRus.Com olarak, geçen haftalarda gündeme gelen bazı konuları hatırlatmak ve yukarıdaki haberle ilişkisini sizlere sunmak istiyoruz:

Gümrük Müsteşarı yalanlamıştı

18 Şubat 2008’de imzalanan ve "Türk Gümrük İdaresi ile Rusya Gümrük İdaresi’nin Rusya’ya Giren Ürünlerin Organize Edilebilmesi için Geçerli Kurallar" başlıklı protokolün altında Rusya Gümrük İdaresi adına L. Shornikov’un, Türkiye Gümrük İdaresi adına ise Müsteşar Yardımcısı İbrahim Şenel’in imzası bulunduğu iddia ediliyor. Hürriyet’e göre, Protokolün 7. maddesinde, "Türkiye Gümrük İdaresi, Rusya Gümrük İdaresi’ne, bu sevkedilecek ürünlere ilişkin değer ve liste bilgilerini, bu ürünlerin değerini etkileyen verileri iletecektir" deniliyor. 10 maddesinde ise "Taraflar pilot projenin 1 Nisan 2008 tarihi itibariyle uygulanması amacıyla her türlü çabayı gösterecekleri hususunda anlaşmışlardır" ifadesi yer alıyor.

Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı Müsteşar Vekili İbrahim Şenel imzasıyla Yeniçağ gazetesine aybaşında yollanan açıklamada ise, protokol iddiası reddedilmişti. Aşağıda tam metni olan açıklamada, “İki ülke heyetleri arasındaki görüşmeler teknik düzeyde yürütülmüş ve sonucunda, bir anlaşma ya da protokol yapılmamış, sadece toplantıya ilişkin tutanak tanzim edilmiştir. Rus tarafı önerdikleri sistemde bir broker şirketi kurulacağını ifade etmiş, ancak Türk tarafınca bilgi değişiminin sadece kamu eliyle yürütülebileceği ve sistemde üçüncü bir tarafın söz konusu olmayacağı, bilgi değişiminin sadece mevcut karşılıklı idari yardım anlaşması kapsamında iki ülke gümrük idareleri arasında yapılabileceği vurgulanmıştır” deniliyor.

İşte Gümrük Müsteşarlığı’nın Sabahattin Önkibar’a gönderdiği açıklama:
“Sabahattin Önkibar
Yeniçağ gazetesi yazarı ve Ankara temsilcisi
Yeniçağ gazetesinin 29.08.2008 tarihli baskısında kaleme aldığınız ” İşte Ruslarla yaşanan Aziz Yıldırım’lı, Ali Şen’li devlet skandalı “ başlıklı yazınız hakkında aşağıdaki açıklamaların yapılmasına gerek duyulmuştur:
Ülkeler arasındaki yasal ticaretin kolaylaştırılması ve hızlandırılmasını hedefleyen ve ” Yeşil Koridor “ olarak adlandırılan sistemin, Türkiye ile Rusya Federasyonu arasındaki ticarette de kurulmasına ilişkin ilk görüşmeler, Dış Ticaret Müsteşarlığı (DTM) koordinasyonunda yapılan Karma Ekonomik Komisyon toplantılarında gerçekleşmiş ve dönemin DTM ve Gümrük Müsteşarlığı’ndan da sorumlu Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen’in talimatları doğrultusunda iki ülke gümrük idareleri arasında ” Yeşil Koridor “ uygulamasının hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar Gümrük Müsteşarlığı bünyesinde 2005 yılında başlatılmıştır.
Ülkemizle Rusya Federasyonu arasında kurulması öngörülen söz konusu sistem; esas itibarıyla gönüllülük ve güvenilirlik prensibiyle belirlenecek belli başlı firmaların, iki ülke arasındaki ticarette gümrük idarelerinde mevcut verilerin elektronik ortamda karşılıklı olarak ön bilgi değişimi yoluyla iletilmesiyle, bu sevkıyatlar için gümrük formalitelerinin azaltılarak ticaretin kolaylaştırılması ve bekleme sürelerinin indirilerek ticaretin hızlandırılmasını hedefleyen bir sistemdir. Söz konusu sistem, halihazırda Rusya Federasyonu ile İsveç ve Finlandiya arasında sürdürülmektedir.
Bu kapsamda; Rusya Federasyonu Gümrük İdaresi’nin talebi üzerine, 18 Şubat 2008 tarihinde iki ülke gümrük yetkilileri Ankara’da toplanmıştır. Rus tarafı hava taşımacılığına konu sevkıyatlara ilişkin bilgi değişimi yapılması talebinde bulunmuş; Türk tarafı söz konusu teklif hususunda gerekli değerlendirmeyi ilgili kurumlar ve sektörle yapacağını belirtmiş ve keyfiyet bir toplantı tutanağına bağlanmıştır. Rus heyeti, aynı konuyu 19 Şubat 2008 tarihinde İstanbul’da Türkiye İhracatçılar Meclisi yetkilileriyle de görüşmüştür.
Yukarıda açıklandığı üzere;
 1. 2005 yılında başlayan Türkiye ve Rusya Federasyonu arasındaki görüşmeler, tamamen resmi heyetler arasında yürütülmüştür. Yazıda belirtilen Ali Şen, Aziz Yıldırım vb. kişilerin doğrudan ve dolaylı olarak toplantılara katılımı söz konusu olmamıştır.
2. Bakanlıklar ve/veya kurumlar arasında bir anlaşmazlık söz konusu olmadığı gibi, ilgili tüm kuruluşların (Dışişleri Bakanlığı, DTM, TİM, LASİAD) katılımı ve hazırlık sürecindeki mutabakatları doğrultusunda müzakere süreci yürütülmüştür.
3. İki ülke heyetleri arasındaki görüşmeler teknik düzeyde yürütülmüş ve sonucunda, bir anlaşma ya da protokol yapılmamış, sadece toplantıya ilişkin tutanak tanzim edilmiştir. Bu itibarla, haberde belirtilen iddianın aksine gümrüklerden sorumlu Devlet Bakanı Sayın Hayati Yazıcı’nın onayı söz konusu değildir.
4. Sabiha Gökçen Havalimanı bahse konu görüşmelerde Rusya Federasyonu tarafından gündeme getirilmiştir. Dolayısıyla Türk tarafının bu konuda herhangi bir önerisi olmamıştır.
5. Rus tarafı önerdikleri sistemde bir broker şirketi kurulacağını ifade etmiş, ancak Türk tarafınca bilgi değişiminin sadece kamu eliyle yürütülebileceği ve sistemde üçüncü bir tarafın söz konusu olmayacağı, bilgi değişiminin sadece mevcut karşılıklı idari yardım anlaşması kapsamında iki ülke gümrük idareleri arasında yapılabileceği vurgulanmıştır.
Bu nedenle, 5187 sayılı Basın Yasası’nın 14. maddesi uyarınca süresinde sunduğumuz düzeltme metnimizin gazetenizin ilk çıkacak nüshasının tüm baskılarında yayımlanmasını rica ederim.     
İbrahim Şenel
Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı
Müsteşar Vekili”

Haber girişi: 8.9.2008