|
 Rusya'nın Yeltsin döneminfeki finans bakanı Aleksandr Livşits, İzvestiya gazetesinde yine iddialı ve önemli bir yazı yazdı. Livşits'e göre, Amerikan dolarının yakında yükselişe geçeceğine dair bazı çarpıcı emareler var. Bunun, başkanlık seçimleriyle dünyaya ilen edilecek bir plan olduğunu da düşünüyor. Ruz uzman, kendine has üslubuyla bu öngörüsünü gerekçelendiriyor ve olası etkilerini ele alıyor:
Viraj Aleksandr Livşits ABD’deki resesyon sona yaklaşıyor. İktidardakiler elbette ki ellerini kavuşturup oturmadılar. Doları indirdiler. FED faizini de indirdiler. Vergi imtiyazları da verdiler. Ama asıl yükü yine de kudretli özel sektör taşıdı. Başlarda sözünden döndü, sonra duraksadı. Yakında ilerleyecek. Yani bir sonraki resesyona doğru… Peki, Amerika bizden uzakta değil. Kendi problemleriyle beraber. Teki hariç. Dolara ne olacak? Sanırım yakında artışa geçecek. Bunu savunmak için en azından dört adet “evet” var: 1.Orada enflasyon hızlanıyor. Artık yılda % 5’e ulaştı. Bizim için anlamsız bir sevinç kaynağıdır bu. Onlar içinse adeta musibet. Baskı yapma zamanıdır. Ama nasıl? Devlet giderlerini kısmak mümkün değil. Sadece büyüme. Küresel lider kalmak için. Tekelciliği daha geçen yüzyılın başında hatmettiler orada. O zamandan beri fiyatlar yerinde durmuyor. Amerika’da petrol fiyatı kontrol altında değil. Geriye FED ‘in faizini arttırmak kalıyor. Döviz kuru uysalca izini sürüyor. Sahibinin peşinden giden köpek gibi. Şimdi artık düşmüyor da. Aynen daha önceki aylardaki gibi. Yerinde duruyor. Neden yükselmiyor? Büyüme ise daha da zayıf. % 1’den fazla değil. Ama eğer ekonomi %2- 3 büyürse, FED faizi yukarı çekeceğinden emin. “Yeşil”le birlikte. Sanırım, Ekimden geç değil. Aksi takdirde enflasyon beklentileri alevlenecek. Sonrada söndürmek icap edecek. Yoğun bir muğlâklık. Bunun yanında da maliyetli. 2. Eskiden de olduğu gibi ABD federal bütçesinde derin bir açık var. Bu yıl 400 milyar dolara ulaşacağı öngörülmekte. Tüm bu tomarlarca parayı Amerikalılar borçlanıyor. Hem ülke içindekiler hem de ülke dışındakiler. Ve de ilk yıl değil bu. Diyelim ki, Çin onlara, Pentagon’un yıllık bütçesine eşdeğer miktarda borç verdi. Rusya oradaki kıymetli kâğıtlara 60 milyar dolar civarında bir yatırım yaptı. Yani yıllık eğitim masraflarını ödedi. Kreditörlerin sinirleri tabi ki demirdendir. Ama her gün doların çöküşü ile ilgili dedikodular dinliyorlar. Üzülüyorlar. Kaygılanıyorlar. Amerikan kâğıtlarının satışını düşünüyorlar. Başka birine borç vermek daha huzurludur diyorlar. Güveni sağlamlaştırmak ancak ”green”in sağlamlaştırılmasıyla mümkün. 3. İnişte olan dolar acı vurdu. ABD’ ye ihracat yapan herkesi. Aynı ürün için Avrupalı daha az miktarda Euro alır oldu. Japon – yen. Çinli – yuan. Rekabet edebilirliği harcıyorlar. İş dünyası şikâyete gitti. Kendi hükümetlerine. Onlarda Amerikalılara baskı yaptı. Ötekiler de: bizi mazur görün, düşüşteyiz, dediler. Becerebildiğimiz kadar ayakta kalıyoruz. Anlaşıldı, hoşnut edici olmasa da. Ama şimdi durum farklı. Okyanus ötesinden itiraf ediyorlar: daha kötüsü arkadan geliyor. Tırmanış kaydedilmekte. Mesele nedir ki? Geçen yıl birçok duygusal sohbetlerim oldu. Deniz aşırı tanışlarımla. İçerikleri: güçlü bir yatırım sahibi olma arzusuna dair resmi masallara inanmamak. Amerika’ya zayıf olan lazım. Biz de onu indireceğiz. Acılara, inlemelere bakmadan. Riskler kardan daha ağır basana kadar. İşte o an geliyor galiba. Ne de olsa, döviz kurunun indirilmesi yasal endişeleri çağrıştırıyor. Ha keza, kendi pazarlarını da bilinçli daraltıyorlar. Ticari savaşa girişiyorlar. Ekonomik durumun kötüleştiğini bile, bile. Özellikle Avrupa’da. Özellikle zarar veriyorlar. Herhalde cevaben bir takım önlemler almak gerek. Merkez bankaları şakıyor. Eriyen dolar rezervlerinden ötürü. Onlarda takviyede ısrarlılar. Sadece ortaklar değil, müttefikler de böyle düşünüyor. NATO, Irak, Afganistan için. Kıssadan hisse: dolar yükselmezse kavga başlar.
Bana göre ise netleşmek gerek. Ya Amerika rezerv döviz tutmaya devam edecek. En azından asgari istikrarı garanti ederek. Ya da bu yükü diğer ülkelerle bölüşecek. Dünya maliyesi çok dövizli olsun diye. Sorun olağanüstü ciddi. G8’ in ilgisini hak etmiş durumda. 4. Sonbaharda ABD de devlet başkanı seçimleri var. Artık açıktır: bir kahraman gelecek. Genç veya değil. Derin değişimler vaatleri ile. Krizin bitişini ilan etmek için uygun zaman. Güçlü dolar siyasetine geçiş için. Hatta buna ekonominin kendisi de gereksinim duyacak. Sadece yakışır olmakla kalmayacak, yerinde de olacak. Eğer yardım gerekecekse siyasi uzmanlar göndereceğiz. Kaliteli bir mizansen yapacaklar. Bolşoy tiyatrosundan daha kötü olmayacak. Ancak yine de - ne zaman? Muhtemelen yarıyıl sonra. En geç gelecek bahara. Beyaz Sarayda artık yerleşmiş olacaklar. Kumandaları ve düğmeleri denemiş olacaklar. Ve kendi ekonomi uçak taşıyıcısını geliştirmeye başlayacaklar. Yükseliş yönünde. Önceden vidaları her tür enflasyon pisliğinden temizleyerek.
30.07.08 tarihli İzvestiya'dan Çeviren: Özran Yılmaz Çeviri sponsoru: Dynamic Logistics |
