Rusya'da toplumsal yaşam içinde "iktidar baskısı", "dikey iktidar" gibi kavramlar sivil toplumun zayıflığını eleştirmek için sık sık kullanılıyor. Peki ama Rus halk aslında ne istiyor? Anketlerin söylediği gibi, "Yatay iktidar Rus halkının derdi değil" mi? Sıradan Rus vatandaşı için iktidardan bağımsız bir yaşama alanı yok mu? Olamaz mı? Rusya'da demokrasi "iğdiş" mi edildi? Bu soruların cevabını, Nezavisimaya Gazeta'da, Bağımsız Sosyal Politika Enstitüsü'nden Larisa Borisovna Kosova veriyor.

Neden bizde sivil toplum yok
Devletin tümü bizim ise, yatay ortaklık ilişkilerine zaten ihtiyaç doğmuyor

Larisa Borisovna Kosova - Bağımsız Sosyal Politika Enstitüsü üyesi

Var olan bir gerçekliği kabul etmeye ve mutabık kalmaya bir türlü gönül rıza göstermez. Çünkü belki de o zaman kendinle, toplumsal hayatla ve olası gelecekle ilgili tasavvurun huzurlu dengesini oluşturan temelleri gözden geçirmek gerekecek. Rusya’daki sivil toplumun varlığı ile ilgili sorun işte bu tür konular dâhilindedir.

Konuyu irdelemeye başlamadan önce, Rusya bağlamında özellikle çok önemli olan tanımını hatırlatmak isterim: sivil toplum - iktidarın doğal yayılımını sınırlayan, toplum üzerindeki hâkimiyetinin dominant olmasına izin vermeyen yasal kurumların gelişmiş sistemidir. Bu tanımı kabul edeceksek eğer, “ Rusya’da sivil toplum var mı ?” sorusu gündemden düşüyor. Cevap açıktır - yok.  Memurun uygun gördüğü herhangi bir çözümün gerçekleştirilmesini engelleyebilecek yasal evrensel araçlar mevcut değil.Tek bir şey dışında - bir üst mevkideki amir. Başka bir deyişle, iktidarın yayılmasını sınırlayabilecek tüm araçlar iktidarın kendi içinde bulunmaktadır.

Sıklıkla, sivil toplum kavramı, “devlet dışı” inisiyatiflerin topluluğu - vatandaş enerjisinin kaynadığı kendine has bir kazan - biçiminde değerlendirilmektedir. Ancak bu tür bir yaklaşım sorunun içeriğini tali bırakıyor: bu girişimler, yasal kurumların ortaya çıkmasını ne ölçüde temellendirebilecek ve güdeleyebilecekler? Sosyal etkileşimin organizasyonundaki temel ilkenin en basitinin de basiti olarak söylenecekse: işbirliği olmayan, uzlaşı arayışı olmayan, aksine kuvvet baskısı şeklinde olan günümüz Rus gerçekliğinde, karmaşık bir düzenleme sisteminin ortaya çıkışı ne kadar mümkün olacaktır?

Kitlesel bilinç refleksif değildir, günlük eylemlerle oluşmaktadır. Sıradan bir Rus’un yaşamı iktidardan bağımsız bir varoluşa imkân vermeyecek biçimde düzenlenmiştir. Emek piyasası da, sağlık ve eğitim sistemi de,  sosyal yaşam ve konut işletmesi de tüm günlük geçim unsurları devletin desteği ve temini dayanan bir döngü ile sınırlıdır. Kural olarak, Rus vatandaşı kendi kişisel çabasıyla yaşam koşullarını değiştirme imkânından mahrumdur. Devlet – bizim her şeyimiz. O halde, bu yaşam biçiminde ve bu bilinç yapısında, kişilikler arası ortaklıklara dayanan, entegrativ sistemlerin oluşabilmesi için saha nasıl bulunacaktır.

Değerler sistemi de, aynen kurumlar sistemi gibi tepeden yerleştirilmemeli, günümüzde ise kitlesel bilincin “yatayların” ortaya çıkması için bir talebi yok ve günlük yaşam böyle bir talebin oluşmasına elverişli değil. Ona, her şeyin içine girebilen ve her şeyi temin eden, seven ve koruyan bir iktidar gerekli.

 90’lı yıllar çok ümit verici görünüyorlardı:   yönetici seçkinlerin desteğini alan sivil etkinlikler sonucunda parlamentonun, çok partili sistemin, devletten bağımsız sendikaların, medyanın tohumları ortaya çıkmaya başladı. ‘İktidara haddinin bildirilmesine” izin veren enstrümanların elde edilmesine yönelik toplumsal hevesin körüklediği bir sivil etkinlik miydi bu acaba? Ya da sadece daha kötü kollayan iktidarı, daha iyi kollayacak olanla değiştirme arzusu muydu bu? Son yıllardaki bürokratik rövanşta, belki de özellikle bu sebepten ötürü, henüz zuhur etmiş olan demokratik kurumları kolayca iğdiş etmek mümkün olmuştur.

 “Sade Rus insanı” atomlarına ayrıştırılmış sosyal sahada, iktidarla teke tek kalarak, yatay ilişkilerin destekleyici ve koruyucu kozası olmaksızın var olmaya devam etmektedir. Ve belirtmek gerekir ki, bundan herhangi bir rahatsızlık ve durumu değiştirme arzusu duymamaktadır. Onun yatay ortaklık ilişkilerine ihtiyacı yoktur. İktidar dikeyi ona tamamen uygundur.

Çeviren: Özran Yılmaz

Çeviri sponsoru: Dynamic Logistic.