Rusya 1990'ların başında ve ortasında, bugün de çok tartışılan bir hızlı "özelleştirme" programı uyguladı. Bu dönemde kimileri devlet varlıklarının "haraç mezat satıldığını" savundu, kimileri "Herşeye rağmen doğruydu, başka türlü kapitalist sisteme geçilemezdi" dedi. Putin ile birlikte yeni bir dönem başladı ve "devlet korporasyonları" denilen dev tekeller yeniden ekonomiye damgasını vurur oldu. Bu çarpıcı durum, Nezavisimaya gazetesinin bir başyazısında analiz edildi ve eleştirildi:

Dikey ve entegre
Devlet korporasyonları – çağımızın aklı, namusu ve parası

8 Temmuz 2008  - Nezavisimaya gazetesinin başyazısı

Sanki Rusya hükümeti, Devlet korporasyonları oluşturarak, ekonomik gelişmenin yönetiminde sıradaki üniversal yönetim aracını keşfetmiş bulunmaktadır. Bu – tarihsel, genetik hatta denilebilir ki Rus zihniyetine özgü devlete güven ekonomik, politik ve sosyal yaşamın tek etkin öznesidir.

Günümüz itibarı ile Rusya’daki büyük devlet korporasyonları arasında Yatırım Sigorta Ajansı, Gelişim Bankası( VEB), “ Olimpstroy”, “ Rosnanoteh”, “ Rostehnologii”, “Rosatom”, Birleşmiş uçak yapımı korporasyonu, Birleşmiş gemi inşa korporasyonu… Bunlara yönelik temel soru: Ülkenin ekonomisini tam anlamıyla yenilikçi ve rekabet edebilir  kılabilecekler mi?  Ki cevaben ancak temkinli bir  kötümserlikle yaklaşılabilir.

Avrupa ölçülerine göre bile,  oldukça yüklü bütçe finansmanı ile ( örn. sadece“Rosnanoteh”e ilk ödeme bab’ında 130 milyar ruble, yani 3,5 milyar Euro ayrılmış bulunmaktadır) desteklenmekte olan tüm organizasyon hevesi kursakta kalıyor. Devlet korporasyonlarındaki üst yöneticilerin baş ağrısı yatırıma uygun ileri teknoloji projeleri bulmak değil de, “geçici olarak serbest paranın” banka hesaplarında değerlendirilmesi.

Basında duyurulduğu üzere, örneğin JKH ( toplu konut idaresi gibi) gelişimine katkı Fonu halihazırdaki “geçici olarak serbest olan parayı” borsada değerlendirmeyi seçmiş bulunmaktadır.120 milyar rublenin 2008 deki ihalesiz açık arttırmaların yapılacağı yer olarak   Sankt – Peterburg  döviz borsası seçilmiştir.  Kısa bir süre önce ise “ Rosnanoteh”  yine bu mevcut “geçici olarak serbest paranın” banka yatırım araçlarında değerlendirilmesi amacıyla kredi kurumlarının tekliflerinin seçimini neticelendirdiklerini bildirmiş bulunmaktadır.   Sekiz kredi kurumu belirlenmiş durumda: Rosselhozbank, Bank” Sankt – Peterburg”, Bank “Uralsib”, Nomos - bank, Promsviazbank, Alfa-bank, Bank VTB, ve  Bank Moskva. Bu iki devlet korporasyonu yılsonuna kadar iç piyasaya 300 milyar ruble kadar bir meblağı yatıracaktır. Buna bağlı olarak bazı uzmanlar ülkedeki enflasyonda ek % 1 – 1. 5 artış olabileceğine dair endişelerini ifade etmektedir.

 İleri teknolojilere gelince buradaki başarılar da oldukça mütevazi. Aynı bu “Rosnanoteh “ asferik optik unsurlar üretimine dair ilk yatırım projesinin tasdikini bildirdi. 2010 yılına kadar projeye yatırılacak olan sermaye 8.66 milyon Euro tutarındadır( bu süredeki projenin toplam yatırım maliyeti 13 milyon Euro).

Bu rakamları “Rosnanoteh “ in finansman rakamları ile - 3. 5 milyar Euro -  karşılaştıracak olursak RF Maliye bakanlığının devlet korporasyonları için bir çerçeve kanun teklifi getirerek gösterdiği kaygı anlaşılır olacaktır. RİA Novosti ajansı , Maliye bakanı yardımcısı  Tatyana Nesterenko’nun   beyanına dayanarak  “kanunun kabulü  tüm devlet korporasyonlarının kaynaklarının yönetimini şeffaflaştırılmasına yardımcı olacaktır.. hükümet tüm devlet korporasyonlarının denetimi sorununu Sayıştay tarafından yapılması konusunu görüşmelidir” diye bildirmektedir. 

Uzmanların ” iktidar, önlerine kesin ve ölçülebilir ekonomik hedefler koyarsa devlet korporasyonlarını ile uzlaşılabilir” şeklindeki teyidi boşunadır. Bu arada hükümetin sevgili yavrusu devlet korporasyonları kendi faaliyetlerini yürütecekleri iç mekanların konforlu yapılandırması ile iştigal etmektedirler. Geçtiğimiz cumartesi, 5 temmuz, RP Gosduma’sı devlet korporasyonları yöneticilerinin diplomatik, diğer çalışanların ise görev pasaportu almalarına izin veren yasa tasarısını kesin olarak kabul etti. Bu kanunun kabulü ile onaylamanın öncüsü konumundaki,  Anayasal yasama ve devletin yapılandırılması komisyonunun başkanı Vladimir Pligin’in sözlerine göre, diplomatik pasaportlar yoluyla yukarıda söz konusu kişilerin yurtdışı çıkışlarının kolaylaşacağı ve RF Dış işler bakanlığının bu vatandaşların yurtdışına çıkış ve orada bulunuşlarının kontrolünün mümkün kılacağı ifade edilmiştir.

Böylece devlet korporasyonları fikri, Rusya’daki bugünkü vücut bulma haliyle, özünde ülkenin gerçekten teknolojik yenilenme denemesinden öte, daha çok gizli bir millileştirme yöntemidir.

Çeviren: Özran Yılmaz 

Çeviri sponsoru: DYNAMIC Logistics

16.7.2008