Kökleriyle barışan, “Yeniden Diriliş” stratejisi ile tarihine sahip çıkan Rusya, yurtdışında da tarihinin izini sürüyor. Bu çerçevede Çanakkale’nin Gelibolu ilçesinde açılan “Rus anıtı” Rusya açısından büyük manevi değer taşıyor. TürkRus.Com yazarlarından Neslihan Aktay, törenleri izledi ve kaleme aldı: Son beyaz Rus kafilesinin 1923 yılında ayrıldığı Gelibolu’ya torun Ruslar, bu kez köklerini anmak, geride bıraktıkları Türk komşuları ziyaret etmek ve bu seferinde bir anı bırakıp, anıt- müze açılışı yapmak amacı ile gittiler 17 Mayıs 2008 Cumartesi günü.

Sabah erken saatlerde İstanbul Swiss Hotel önünden kalkan otobüslerde Moskova’dan gelen üst düzey bürokrat, işadamı, sanatçı, ve konuklar dışında,  1920-1923 yılları arasında Gelibolu’da yaşayan Rusların akrabaları, Rusya Eğitim Kültür ve İşbirliği Derneğinden  Lina Kılıç, Elena Yerumalovich ve İstanbul’da yaşayan Rus vatandaşları da vardı. Yaklaşık beş saat süren yolculuktan sonra ulaştığımız Gelibolu’da  İstanbul’dan gelen otobüsleri tören alanına ulaştıracak rehber araç ve polis escortu hazır bekliyordu. 

Anıt- Müze önünde hazırlanmış olan tören alanında sol tarafta Mehter Takımı yanında Rus Askeri Okul öğrencilerinden oluşan bando takımı ve karşılarında Türk protokolünü oluşturan yetkililer Rus misafirleri karşılamak için hazırdı. Törende Türk tarafını Turizm Bakanlığı Müsteşarı İsmet Yılmaz, Çanakkale Valisi Orhan Kırlı, Gelibolu Belediye Başkanı Cihat Bingöl ve yerel temsilciler temsil ederken, Rus tarafında bürokrasinin üst düzey yöneticileri deyim yerindeyse Gelibolu’ya çıkartma yaptı.

Rusya Milli Şeref Vakfı Onursal Konseyi aynı zamanda bu organizasyonun Başkanı Vladimir Yakunin, Rusya Federasyonu Kültür ve Kitle İletişim eski Bakanı Aleksander Sokolov, Batı Avrupa ve Cenevre Başpiskoposu Mihail Vladıka, Aeroflot Hava Yolları Genel Müdürü Valeri Okulof, Rusya Cumhurbaşkanı Protokol Müdürü Igor Şogolef, Rusya Federasyonu Türkiye Büyükelçisi Vladmir Ivanovski, Rusya Federasyonu İstanbul Başkonsolosu A. Krivenko, Rusya Federasyonu İstanbul Ticari Temsilcisi Viktor Ilskiy, Rusya Askeri Müze Müdürü Nikonof Alexander, Saint Petersburg Hermitage Müzesi Müdürü Mihail, Piotrovskiy ile çok sayıda üst düzey yönetici, işadamı ve sanatçı karşılamanın ardından tören alanındaki yerlerini aldılar.

İki ülke milli marşlarının çalınması ardından ilk konuşmacı Rusya Milli Şeref  Vakfı Onursal Konseyi Başkanı  Yakunin idi. Ardından sırası ile Turizm Bakanlığı Müsteşarı İsmet Yılmaz, Rusya Federasyonu Kültür ve Kitle İletişim eski Bakanı Aleksander Sokolov, Çanakkale Valisi Orhan Kırlı, Rusya Federasyonu Türkiye Büyükelçisi V. Ivanovski, Gelibolu Belediye Başkanı Cihat Bingöl ve Batı Avrupa ve Cenevre Başpiskoposu Mihail Vladıka sırası ile söz aldılar ve sözlerinde iki ülke arasında güçlenmesi gereken dostluk mesajlarına yer verdiler. Gelibolu Belediye Başkanı Cihat Bingöl’ün konuşmasına başlarken misafirlere Rusça hitap etmesi ise konuklar tarafından memnuniyet ve alkışla karşılandı.

Sıra anıtı açılışına geldiğine tören alanındaki kalabalık bu kez anıt etrafındaki yerini aldı. Milli Şeref Vakfı Onursal Konseyi Başkanı V.E. Yakunin, Eski Bakan Aleksander Sokolov, Turizm Bakanlığı Müsteşarı İsmet Yılmaz ve Vali Orhan Kırlı kurdeleyi birlikte kestiler. Çiçeklerin anıta bırakılması ardından düzenlenen ayinde 1920-21 yılları arasında Gelibolu’da vefat eden 343 Rus anıldı.

1921 yılında yirmibin tane taştan yapılmış ancak 1949 yılında bakımsızlık ve doğal nedenler ile yıkılmış olan anıtın yerine bugün yapılan anıt eskisi ile birebir aynı mimari izleri taşıyor.
Bulunduğu arazide tepe noktada yer alan anıtın arka tarafındaki hafif bir eğimli yolun sağında ve solunda o dönemde vefat eden Rusların isimlerinin yazılı olduğu mermer sütunlar yer alıyor. Bu yolun sonunda hazırlanan müze şeklindeki bölümde ise o döneme ait fotoğraflar sergileniyor.

Anıt açılış töreninde eski komşularını ziyaret eden taraf sadece Ruslar değildi. Anıt civarında yaşayan Türkler gerek tören, gerekse de açılış sonrası ziyaretleri ile ilgilerini gösterdiler. Türk çocuklar ile Rus Askeri Bandosu arasında tebessümle izlenecek yakınlıklar kuruluyordu.

Anıt açılışı sonrasında otobüslerdeki yerimizi bu kez  Gelibolu Atatürk Meydanında düzenlenecek törenleri izlemek için aldık. Tören alanında konukları bekleyen Mehter Takımının 2 parça ile sınırlı tuttuğu gösterisi ardından uzunca bir süre sahne alan Rus Askeri Orkestrası iki halk tarafından da ilgi ve alkışlarla izlendi. Bir süreliğine tören alanına uğrayan Rusya Federasyonu Kültür ve Kitle İletişim eski Bakanı Aleksander Sokolov, Turizm Bakanlığı Müsteşarı İsmet Yılmaz, Vali Orhan Kırlı,  Gelibolu Belediye Başkanı Cihat Bingöl de alkışları ile orkestraya destek verdi.

Rus Askeri Orkestrasının gösterisi ardından İstanbul’dan gelen konuklar ve Türk tarafı  Gelibolu sahilindeki bir balık restoranında ağırlandı.  Yemek öncesi Vladimir Yakunin ile  Çanakkale Valisi ve Gelibolu Belediye Başkanı karşılıklı olarak günün anısına yönelik hediyelerini sundular. Yakunin’in sunduğu plaket üzerinde yer alan figür Transsibirya tren hattını konu alıyordu. Türk tarafının sunduğu hediyelerde ise Truva atı ve Rus Anıtı’nın resmedilmiş hali vardı.

Çanakkale Valisinin yaptığı konuşmanın ardından Rus tarafından yetkiler dostlukların daha da gelişmesi temennisiyle Vali ve Belediye Başkanına broş ile Rusya bayrağı renklerinden oluşan çapraz kurdeleler taktılar. Yemekte Çanakkale 18 Mart Üniversitesi öğretim üyesi Aydın İbrahimov’a, anıtın inşaat mühendisine ve taşeron firma temsilcilerine de da anıtın yapımında verdikleri emekten dolayı teşekkür edilerek hediyeleri verildi.

Gelibolu’daki törenlere Rus medyasından ilgi yoğundu. Rus NTV, 1. Kanal, Kanal Russiya, İzvestiya, Ria Novosti, İtar Tass, Komsomolskaya Pravda da törenleri başından sonuna kadar izleyenler arasındaydı.

Gelibolu’ya kadar gelip de eli boş dönmek olur mu? Kadın her yerde kadın dercesine bu yoğun günü organizasyonda yer alan Rus hanımlarla birlikte limandaki küçük hediye dükkanlarında sonlandırmaya niyetleniyoruz. Esnaf henüz Rusça bilmiyor. Anıtın açılışını duymuşlar ama “Hazırlıksız yakalandık” diyorlar. Artık her yıl  17 Mayıs’ta yapılacak anma törenlerini söyleyince “Abla ne tür hediyelikler gidermiş bir öğrensene?” şeklinde piyasa araştırmasına Elena ile birlikte alet ediliyoruz!

Dönüş için otobüslerde yerimizi aldığımızda sabahki resmiyet yerini dönüş yolunca süren samimi sohbetlere ve Rusça söylenen şarkılara bıraktı. Hatta öyle ki otobüsün muavini yanımda oturan Elena’ya dönüp,   bay Rus misafirleri kastederek, “Abi, dayı denmez şimdi . Abla, ben bişey ikram ederken  ne diye hitap edicem bu abilere? “ sorusu ile ilk Rusça derslerini almaya başlamıştı bile!

Akşam saat 22.00 civarında Moskova’dan otobüse gelen telefon anıt açılış töreninin  Rusya’da televizyonlarda yayınlandığını haber verince otobüste yükselen alkışlar keyifleri pekiştirdi. İstanbul’a dönüş saatimiz 23.00 ‘ü bulduğunda otobüsten inerken merdivenlere elini uzatıp biz bayanların gün boyunca rahat inip binmesini sağlayan nazik Rus beylere de ayrıca teşekkür ederek ayrıldık. İki halk arasındaki arkadaşlık ve yakınlıkların yukarıdaki politikalardan çok daha güçlü olduğuna inanarak….

Töreni TürkRus.Com ve Kompas-Pusula dergisi için izleyen yazarımız Neslihan Aktay, Rusya Ulusal Şeref Vakfı Başkanı, Rusya Demiryolları Genel Müdürü Vladimir Yakunin ile biraraya geldi ve kendisine dergimizi sundu.

19.5.2008