Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi'nin (EDAM), Radikal gazetesi ile işbirliği içinde düzenlediği toplantılarda ele alınan konular, bu gazetede yayınlanmaya devam ediyor. Bugün, yine Türkiye-Rusya ilişkileri mercek altına alınıyor.  EDAM Araştırma Görevlisi  Sevda Ceren Mutlu, "AB'yi Rusya'ya yönelten göbek bağı: Enerji" başlıklı yazısında, "Türkiye'nin gerçek anlamda bir enerji merkezi haline gelmesi için Rusya ile uzlaşması da çok önemli" diyor. İşte bugünkü yazı:

AB'nin Rusya'ya yönelten göbek bağı: Enerji
 Kosova'yı tanıyarak AB en azından kısa vadede Sırbistan'ı kaybetmiş oldu. Rusya-AB ilişkilerinde enerji çok önemli. Birlik, Almanya ve İtalya gibi bazı üye ülkelerin ikili anlaşmalara yönelmeleri nedeniyle, enerji güvenliğinde Moskova'ya karşı ortak politika oluşturmada zorlanıyor

SEVDA CEREN MUTLU
Radikal-EDAM gazeteciler toplantısının ilk oturumu Polonya'da yerleşik düşünce kuruluşları Fundacja Unia&Polska'nın başkanı Krzysztof Bobinski'nin, Rusya-AB ilişkilerini ve Rusya'nın bölgedeki diğer ülkelerle ilişkilerinin yansımalarını ele aldığı sunumuyla başladı. Kaldığımız yerden devam ediyoruz.

1.4 Kosova: Kosova'nın tanınmasıyla AB, Kosova'yı kazanmış ancak en azından kısa vadede Sırbistan'ı kaybetmiş oldu. Kendi ayakları üzerinde durabilmesi bile şüpheli görünen bağımsız bir Kosova tartışmasını başka türlü çözmek mümkün olmalıydı.

Kosova, Avrupa'nın yanı başında, insan kaçakçılığı ve yolsuzluğun merkezinde, başarısız olmuş bir devlet olarak uluslararası ilişkiler bakımından oldukça tehlikeli bir örnek teşkil ediyor. Bu fotoğrafın değişmesi için sadece bağımsızlığın ilanı yeterli değil, Avrupa'nın bu konuda çaba göstermesi çok önemli.

Öte yandan, her şeyi çözmese de, aylık gelirin 100 dolar, sadece Piriştina'daki silah sayısının 400 bin olduğu Kosova'nın, bir anayasa ve Batı'nın desteklediği bir hukuki çerçevenin oluşturulması istikrarın dayanak noktası olabilir. Şu an Kosova'nın, Amerika ve AB'nin etkisi altında olması ve bölgede NATO askerlerinin varlığı bir derece de olsa istikrarın sağlanmasında rol oynuyor. Ülkenin kendi haline bırakılması çok daha tehlikeli sonuçlar doğurabilir.

ABD ve bazı AB liderleri Kosova'nın kendine has bir durumu olduğunu belirtmek için yoğun çaba harcadılar. Ancak, Kıbrıslı Rum lider Hristofyas bu sene uzlaşma için yapıcı bir yaklaşımda bulunamazsa, KKTC uluslararası düzeyde tanınmasını sağlamak için Kosova'yı örnek olarak gösterebilir.

1.5 Rusya ve AB Enerji Güvenliği: Rusya-AB ilişkilerinin gündeminde olan bir diğer konu ise AB'nin enerji politikası. Rusya'ya karşı daha güçlü bir tutum takınabilmek adına ortak bir politika geliştirilmesi yaygın bir kanı olsa da, Almanya ve İtalya gibi bazı üye ülkeler Rusya ile ikili anlaşmalar yaparak enerji güvenliklerini sağlamayı tercih ediyorlar. Bu tutum, bu ülkelerin de desteğini alabilmek için Avrupa Komisyon'unun enerji raporlarının oldukça diplomatik bir dille yazılmasına neden oluyor.

Mevcut yapıların ortak politika zemininde tekrar şekillenmesi oldukça zor görünüyor. Örneğin Almanya'da Schröder döneminde Alman enerji şirketleri E.ON ve BASF'ın Gazprom'la yapmış olduğu şirket evlilikleri Alman enerji sektörünü önemli ölçüde elinde tutuyor. Bu piyasa yapısı AB'nin Rusya'ya yönelik olarak ortak bir enerji politikası geliştirebilmesinin de önünde bir engel. Kaldı ki eski şansölye Schröder bile bugün Gazprom için çalışıyor.

Mavi Akım doğalgaz boru hattı, Türkiye'yi geçiş merkezi yapacak. Ancak Rusya daha önce Rus gazının geçiş hattında olan Ukrayna ile yaşadığı deneyimler neticesinde sadece Türkiye'ye bağımlı olmak istemiyor. Bu nedenle, Türkiye'deki boru hattına paralel hat olarak Güney Akımı hattını geliştirmek üzere İtalyan Eni ile anlaştı. Öncelikli olarak Avrupa'nın Rusya'ya bağımlılığın azaltılmasını ve kaynakların çeşitlendirilmesini hedefleyen Nabucco Boru Hattı'nın Mavi Akım ile Türkiye üzerinden beslenmesi tartışılıyor. Ancak bu Nabucco'yu Rusya'ya alternatif yapma hedefi ile çelişiyor. Türkiye'den sonra Bulgaristan, Romanya ve Macaristan'dan geçecek boru hattıyla Avusturya'ya bağlanacak olan Nabucco Boru Hattı, aynı zamanda Trans-Avrupa Enerji Hattı'nın bir parçası olacak. Nabucco, Türkiye'nin doğalgaz geçiş merkezi olması için oldukça önem taşıyor. Ancak Türkiye'nin gerçek anlamda bir enerji merkezi haline gelmesi için Rusya ile uzlaşması da çok önemli. Nabucco projesinin başarısız olmasının en büyük nedenlerinden biri Amerika'nın tutumu. Amerika bir yandan Rusya'dan bağımsız bir yapının oluşturulmasını isterken öte yandan İran gibi bölgesel kaynakların kullanımına karşı tavır alıyor.

Rusya ve İran'ın dünya doğalgaz rezervlerinin yarısına sahip olduğu göz önüne alındığında AB'nin Rusya'ya daha az bağımlı olması için, İran'ın devreye sokulması çok önemli. Ancak ekonomik yaptırımların da etkisiyle İran gerekli altyapıya sahip değil. Öte yandan, şu anda Amerikan kanunlarına göre İran'a 20 milyon dolardan fazla yatırım yapmak mümkün değil. Bu miktar, boru hattının ancak 20 km'lik bir bölümünü inşa etmeye yetebilir. Bu anlamda İran doğal gazı Nabucco'yu doldurmak ve Rusya'ya bağımlılığı azaltmak için çok önemli.

Avusturya, Çek Cumhuriyeti ve Polonya gibi ülkeler nükleer enerji kaynakları yaratmaya ya da dışardan tedarik etmeye çalışıyorlar.

Sevda Ceren Mutlu: EDAM Araştırma Görevlisi

* * * * *

Ankara-Moskova hattında imkânlar

1.6 Rusya-Türkiye: Son beş yıldaki gelişmelere bakıldığında Rusya ile ilişkilerin özellikle ekonomik alanda hızla geliştiği gözlenebilir.

Rusya-Türkiye yatırım, ticaret ve turizm hacmi önemli artış gösteriyor. Diplomatik ilişkiler ekonomik ilişkilere oranla daha geride seyrediyor. Rusya ile ilişkilerin yakınlaşması Türkiye'nin AB üyeliğine alternatif teşkil edemez. Türkiye'nin AB üyelik perspektifi kaybolursa yüzünü Rusya'ya dönebileceği görüşü Türkiye'de yaygın bir görüş değil. Tarihsel olarak hiçbir zaman Rusya Türkiye'nin müttefiki olmamıştır. Ayrıca, Türkiye'nin AB'ye üyelik süreci bitse de, karşılıklı ekonomik bağımlılık devam edecek.

Dolayısıyla Türkiye'nin Avrupa ile ilişkilerinin sona ermesi söz konusu değil. Türkiye'nin Batı ile ilişkileri her zaman çok güçlü olmuştur. Ancak, bu her iki ülkenin de Karadeniz Ekonomik İşbirliği'nde önemli roller oynamasına engel değil. Rusya ile ilişkilerin güçlenmesi stratejik anlamda Türkiye'yi bölgede güçlendirecektir.

6.5.2008