DEİK Türk-Avrasya İş Konseyleri Başkanı Tuğrul Erkin, Referans gazetesinde yayınlanan yazısında, "Türkiye-Rusya ilişkilerinde yeni bir dönem" çağrısında bulundu. Erkin, ikili ilişkilerde bugüne kadar "yapılamayanları" bir liste halinde sıraladı ve daha fazla çaba gösterilmesini istedi. "Ülkelerimiz arasında kısa, orta ve uzun dönemli özel sektörü de içine alan bir stratejik işbirliği eylem planı geliştirmeliyiz" diyen Tuğrrul Erkin'in bu önemli yazısının tamamı:

Türkiye-Rusya ilişkilerinde yeni bir dönem

6 Aralık 2004 tarihinde Rusya Devlet Başkanı Putin'in Türkiye ziyareti 512 yıllık resmi tarihimizde çok önemli bir dönemin başlangıcıydı. İlk kez ülkemizi bir Rus Devlet Başkanı resmen ziyaret ediyordu. O zaman bunu çok büyük bir şans olarak görmüştük. Hem de yalnız ülkelerimiz için değil bütün bölge insanlarının kaderlerini değiştirecek bir fırsat olduğu görüşündeydik. Bölge derken 25.000 kilometre kare yüzölçümünde, 300 milyon kişinin yaşadığı, tarihimizle kültürümüzle bağlı olduğumuz doğal zenginlikler coğrafyası olan Avrasya'yı kastetmiştik. Bu coğrafyada sağlanacak refah ve mutluluk bütün ülkelere örnek olacak bir barışı da beraberinde getirebilirdi.

Başkan Putin ve Başbakan Erdoğan'ın böyle bir barışın ve kalkınmanın yaratıcısı olabileceklerine inancımı 6 Aralık 2004 tarihinde her iki liderin huzurunda TOBB binasında yaptığım konuşmada ifade etmiştim. Bu konuşmamın sonunda Başkan Putin tekrar söz alarak beni konuşmamdan ötürü kutlamış, görüşlerimin tümüne katıldığını ve önerilerimin tümünü imzalamaya hazır olduğunu söylemişti.

Yapılamayanlar

Şimdi burada o günkü önerilerimi ve geçen dönem içinde önerilerimin gerçekleşme durumunu da bilgilerinize sunmak istiyorum. Sovyetler Birliği'nin dağıldığı 1991 yılından beri ülkelerimiz arasında ekonomik alanda sağlanan önemli gelişmelere rağmen yapamadıklarımız nelerdi?

* Türkiye halen Rusya'nın 14. sıradaki ticaret ortağıdır, daha üst sıralara çıkamadık.

* Türkiye ile Rusya arasındaki dış ticarette büyük dengesizlik var, dengeyi sağlayamadık.

* Rus vatandaşlarının beğenip bavullarla ülkelerine götürdükleri malları Rusya'ya normal ticari kurallarla satmayı organize edemedik.

* Rusya'dan büyük miktarda satın aldığımız enerji hammaddelerini bir off-set anlaşması içine oturtamadık.

* Türk demiryollarının modernizasyonu ve geliştirilmesinde Rus şirketlerini ve finansman imkânlarını kullanamadık.

* Büyük şehirlerimizde Rus teknoloji ve finansman imkânlarını kullanarak metro sistemleri kuramadık.

* Ortak projelerle barajlar, hidroelektrik santralları inşa edemedik.

* Ülkelerimiz arasında gümrük işlemlerini basitleştiremedik. Gümrük vergilerini düşüremedik.

* Vize ve sınır kapılarındaki giriş işlemlerini basitleştiremedik.

* Rus yatırımcılarının Türkiye'de yatırım yapmalarını teşvik edemedik.

* Rus yatırımcılara Türkiye'deki özelleştirme çalışmalarında yer veremedik.

* Turizm alanında ortak yatırımlar yapamadık.

* Karadeniz Bölgesi'nde bir ortak serbest bölge ve ticaret alanı kuramadık.

* Karadeniz Ekonomik İşbirliği'ne dair konularda hiçbir gelişme sağlayamadık.

* 3. ülkelerde hiçbir işbirliği projesi geliştiremedik.

* İstanbul ve Çanakkale boğazlarından yoğun petrol geçişlerini önleyecek bir alternatif proje üretemedik.

Yukarıda da belirttiğim gibi Başkan Putin bu listedeki hepsine katıldığını ve altlarını da imzalamaya hazır olduğunu ifade ettiği önerileri bugün incelediğimde sonuncu öneri hariç hiçbir ciddi gelişme olmadığını görüyorum.

Ancak sonuncu önerinin yani İstanbul ve Çanakkale boğazlarından yoğun petrol geçişlerini önleyecek bir proje üretemediğimiz eleştirisine cevaben Rusya Federasyonu iki proje üretti. Ancak bu projelerde beklentimizin aksine Türkiye'den değil de Türkiye dışından geçen 2 proje oldu. Bunların birincisi, Burgaz  Dedeağaç petrol boru hattı projesidir. Bu proje Karadeniz'e gelen petrolü Bulgaristan ve Yunanistan üzerinden Ege Denizi'ne aktarma projesidir. Samsun  Ceyhan'a alternatiftir.

Hayali başarmak

İkinci proje ise Rusya'dan gelen doğalgazın Karadeniz'in altından Güney Akım Projesi adıyla Bulgaristan üzerinden Avrupa'ya geçişidir ki bu proje de Türkiye üzerinden Avrupa'ya geçecek olan Nabucco Projesi'ne alternatif olmaktadır. 40 yıllık tecrübeme dayanarak sözünü ettiğim ortaklaşa gerçekleştirebileceğimiz büyük projeler bu kez de hayal mi olmaktadır. Acaba bu projeleri tekrar yaratmak ve hatta yeni büyük projeleri başlatmak mümkün mü? Kanımca bunların hepsi mümkündür. Mavi Akım gibi herkesin "mavi hayal" dediği dev bir proje nasıl hayata geçmişse ve bugün nasıl başarıyla ülkemize hizmet ediyorsa yenilerini de devreye almak mümkündür.

Örnek olarak:

* Rus doğalgazını Mavi Akım benzeri bir projeyle Ceyhan'a akıtarak orada bir LNG (doğalgaz sıvılaştırma) tesisi kursak,

* Ceyhan'da sıvılaştırılmış doğalgazı boru hattıyla taşınamayan uzak pazarlara göndersek,

* Ceyhan'a gelmiş olan doğalgaz boru hattını İsrail'e kadar uzatsak, 

* Doğalgazı Türkiye üzerinden Avrupa'ya (Güney Akım Projesi yerine) taşısak büyük hizmet yapmış olmaz mıyız?

Kararsızlık kalkmalı

Bunun için her şeyden önce ortak fırsatları engelleyen her türlü mevzuat, kötü niyet ve kararsızlık ortadan kaldırılmalıdır. Ülkelerimiz arasında kısa, orta ve uzun dönemli özel sektörü de içine alan bir stratejik işbirliği eylem planı geliştirmeliyiz. Bu plan tüm Avrasya coğrafyasını kapsamalı hatta 3. ülkelere kadar uzayabilmelidir. Böyle bir plan ancak her iki ülkenin en üst yöneticileri tarafından yürütülebilir.

Başkan Putin'in Türkiye ziyaretinde bu irade beyan edilmiştir. Her iki lider de çok yakın bir dostluğa dayalı işbirliğine inanç duymaktadırlar. Buna rağmen Aralık 2004 ziyaretinden bugüne rutin gelişmeler dışında beklenen bir sıçrama yaşanmamıştır. Şimdi bu dönemi tamamladık.

Başkan Putin yeni bir misyonla başbakan olarak yönetimin başına geliyor, Başbakan Erdoğan da yeni bir döneme başlıyor. Her iki liderden de beklediğimiz ülkelerimiz arasındaki yeni dostluk köprüleri oluşturmaları ve bu köprüler üzerinde büyük ve çağdaş projelerin gerçekleşmelerini sağlamalarıdır.

7 Mayıs tarihinde başbakanlık görevine başlayacak olan Başkan Putin'e başarı dileklerimizi sunarız.

Tuğrul Erkin - DEİK Türk-Avrasya İş Konseyleri Başkanı

5.5.2008

Referans