ŞEHİR NOTLARI// Pahalılık, trafik, stres, asayiş sorunları, bürokrasi, rüşver, saygısızlık, kabalık, kirlilik... Bu listeyi daha da uzatmak mümkün. Başkentte yaşayanlara “Moskova denince aklınıza ne geliyor?” diye sorulduğunda bunlar sık sık sıralanan kelimeler. Çoğunluk bunu bile bile Moskova’ya mecbur ve mahkum yaşıyor. Ama kimileri “Bıçak kemiğe dayandı” diyor ve Moskova’yı terk ediyor. Hayatlarının yarısını bu şehirde geçiren iki Türk gazeteci, Hakan Aksay (Cumhuriyet, NTV) ve Nerdun Hacıoğlu (Hürriyet) başkentin ‘kuru gürültüsünü’ terk etti ve şehrin hemen yakınında yeni yaşamları seçip kendilerince huzur buldu. İşte onların anlatımlarıyla ‘Moskova’yı terk etmek’:

 Hakan Aksay’ın SSCB döneminde başlayan “Rusya hayatı” 24 yılı aştı. “Bildiğim kadarıyla ‘burada yaşama stajı’ açısından Türkler arasında rekor bende” diyor. Bu sürenin 18 yılı Moskova’da geçmiş. “Büyük şehir” sıkıntısını şöyle anlatıyor:

“Türkiye'de ve Almanya'da yaşadığım dönemlerde genellikle hep büyük kentlerdeydim. Sürekli olarak büyük kentlerin stresli ortamında yaşamaktan yorgunluk duyuyor, ama aynı stresli acelecilik içinde yaşarken bu hoşnutsuzluğumu durmadan "makul karşılamaya" ve bıkkınlığımın analizini ertelemeye çalışıyordum. Ne var ki içimde sakin bir ortamda ve doğaya daha yakın yaşama ve çalışma isteği giderek artıyordu. Hatta Türkiye'de veya Rusya'da küçük bir kentte veya köyde yaşama hayalini kurduğum yıllar da oldu. Ancak işler ve ilişkiler yumağı Moskova'dan uzaklaşmamı zorlaştırıyordu. Son yıllarda çalışma düzenimi ilerde büyük kente göbekten bağımlı olmayacak şekilde ayarlamaya çalıştım. Ofiste bulunmak ve görüşmeler yapmak için ortalama haftada iki kez "şehre gitmek" yeterli olmaya başladı. Ve sonunda Moskova'yı terk etme kararı aldım.”
 
Aksay bu kararın olumlu yanlarını anlatırken, “Böylece kentin gürültüsünden, trafiğinden, hava kirliliğinden, belki de en önemlisi, gergin ve çıkarcı sosyal atmosferinden uzaklaşmış oldum. Doğa ile içiçeyim. Bahçede kahvaltı etmek, internete girmek, köpeğimle oynamak (o da yeni hayat tarzının bir parçası), birkaç dakika içinde evimden ormana gidip gezme şansına sahip olmak, hatta - fazla beceremesem de - toprağı karıştırıp çiçek ekmeye çalışmak... Bunlar, yeni hayatın avantajlarından bazıları” diyor.

Görünüşte “dezavantaj” olan durumlar da var. Onları da şöyle anlatıyor:

“Elbette kibrit kutusu türü aparmanlarda bir sürü tanımadığım adamla içiçe yaşamaktan da kurtulmuş oldum. Ama "Moskova'ya gitmek şu kadar zaman alıyormuş", "alt yapı açısından kentin konforu yokmuş" vs.; varlıklarını reddetmediğim bu ve benzeri sorunları en başta psikolojik olşarak yenmek gerek, sonra da pratikte. Ben ilk savaşta zaferimi kazandım. Pratikte ise bazı ufak tefek meydan muharebeleri olacak elbette. Orada da sorunların bir bölümünü aşmasını, öteki bölümüyle birlikte yaşamasını öğreneceğiz.”

Bir diğer “iflah olmaz” Moskovalı ise Hürriyet muhabiri Nerdun Hacıoğlu. Onun Moskova stajı da 18 yılı buluyor. Hacıoğlu, “Moskova dışında yaşamak günümüzde sadece birkaç Türk vatandaşının tercihi değil düşüncesindeyim. Milyonluk şehirde doğmuş büyümüş binlerce Moskovalı da gördüğüm kadarıyla benzer taktik izliyor” diyor. Nerdun Hacıoğlu kendine has esprilerinden birini patlatıyor: “Özellikle havası temiz, şehre fazla uzak olmayan 25 kilometrelik çember etrafından son yıllarda inşa edilen villalarda Tacikistan veya Özbekistan’dan gelen işçilerin yaşadığını düşünmüyorsunuz herhalde!..”

Moskova’dan kaçış sebeplerini Nerdun Hacıoğlu şöyle sıralıyor:

“Bunun birkaç nedeni var. Birincisi elbette sağlık. Resmi istatistiklere göre her yıl 250 bin yeni otomobilin sokaklara çıktığı Moskova’da özellikle 2002 yılından bu yana ciddi bir hava kirliliği sorunu yaşanıyor. Önceleri kaldığım şehrin göbeğindeki Kutuzovski caddesiyle şimdi ikamet ettiğim Uspensko Şose’deki müstakil evi kıyasladığımda arada dağlar kadar fark olduğunu görüyorum. Moskova çevre yolundan (MKAD) 19 km dışında bulanan yeni evde sabahları bülbül sesleri ve çam ağaçlarının salgıladığı reçine kokusuyla uyanıyorsun. Kutuzovski caddesinde ise sabahları Kremlin Sarayı’na işe giden Putin veya başka bir üst düzey yetkilinin kortejinden yayılan siren sesleriyle kalkıyordum.

İkinci önemli faktör yeni ikamet yerinin müstakil oluşu. Yanı Moskova’daki apartmanlarda olduğu gibi altta ve üstte başka komşun yok. Alt katta votka içtikten sonra yaygara koparan veya üst katta banyodaki musluğu açık unutarak Antalya’ya bir haftalığına tatile giden komşun yok! Rahatsız edici koku saçan asansörler de yok.”

Hacıoğlu’na göre üçüncü önemli neden, gazetecilerin hayatını kurtaran tekonolojik gelişmeler. Onu da şöyle anlatıyor:

“Günümüzde haber takibi artık belirli konum veya mekana bağlı değil. Size hatta şunu söyleyebilirim: Moskova merkezinde 58 metre karelik iki odalı apartman dairesindeki teknik imkanlarımla özel evimde kurduğum haberleşme sistemlerini kıyasladığımda şehir dışı merkezdeki daireye fark atıyor. İnternet erişimi şehirdekini aratmayacak derecede iyi. Çatıda kurulu iki çanak anten dünyanın dört bir köşesinden 500 kanalı izleme imkanı sağlıyor. Beş yüz uydu kanalını bir yana Moskova’daki dairede normal antenle ancak 5 Ostankino kanalı izlenebiliyordu. Halbuki şimdi 18 kanalın tümü ayna gibi karşımda. Bir gazeteci için daha hangi teknik koşullar olmalı. Telefona gelince. Günümüzde cep ile sabit telefon hattı maliyeti neredeyse başa baş. 100 dolarlık limitsiz bir cep hattı bu sorunu da rahatlıkla çözüyor.”

Hakan Aksay ve Nerdun Hacıoğlu’nun anlattığı gerekçelere hak vermemek zor. Onların gazeteci konumu, mekanla ilgili sorunları büyük ölçüde ortadan kaldırıyor. Ancak hayatları şehrin merkezi ile bağlantılı olan işadamlarının şansları daha düşük. Bir kere Moskova çevresinden 20-30 kilometrelik mesafeyi bile aşıp mehir merkezine ulaşmak sabah trafiğinde iki saati rahat buluyor. Mesai kavramıyla çalışanlarını bunu yapması neredeyse hayal. Benzer durumda pek çok Rus “elektriçka” denilen banliyö trenleriyle uzak mesafelerden merkeze gidip geliyor. Ama özellikle güvenliğin en büyük sorunlardan biri olduğu yabancılar için böylesi bir hayat neredeyse imkansız. Bir diğer faktör, eğitim çağındaki çocuklar. Şu an böyle bir sorunları olmayan iki gazeteci içinMoskova dışında hayat bir ‘nimet’. Ama çocuğu olanlar ve yuva, okul derdine düşmesi gerekenler için tam bir ‘külfet’. Çünkü şehrin kıyısındaki yerleşim birimlerinde ya milyon dolarlık villalarda oturan zenginlerin çocukları için açılmış çok pahalı kolejler, ya da ‘kasaba okulları’ var.

Sonuçta “Moskova’dan kaçmak” ya da “Moskova yakınında ormanın içinde yaşamak” pek çok insanın hayali olsa da, çoğunluk için hayal olarak kalmaya mecbur gibi görünüyor.

25/9/2007