Yıllardır, "Ey Türk KOBİ'leri. Rusya'da büyük potansiyel var, gelin pazarda yerinizi alın" diye yazıp, konuşup dururuz. Ama yerinde duranın düştüğü Rusya'da, pazarın değişen koşullarına göre bakış açımız da değişebiliyor. Aynı ezberi temcit pilavı gibi yıllardır tekrarlamak hatasına düşmemek lazım. Bu yüzden "Rusya'da üretim" konusuna bir başka açıdan bakmak istiyoruz: Rusya’da üretim yapmak neden zorlaşıyor? Özellikle küçük ve orta işletmeler açısından, bazı sektörlerde üretime yönelmek artık "yanlış karar" mı olacak? Bu sorular üzerinde bugün fikir jimnastiği yapmak istiyoruz:

Bir kere Rusya’da işgücü maliyeti müthiş bir hızla artıyor.

Petrol gelirleri ile zenginleşen ülkede özellikle bütçeden ödenen maaşlara, verimlilik ölçüsü de olmaksızın, ‘zenginlik tabana yayılsın’ diye enflasyonun çok üstünde zam yapılıyor.

Bu haliyle özel sektöre de yansıyor ve maaşlar artıyor. Finans Bakanı Aleksey Kudrin’in açıklamasına göre, 2010 yılında ülkede ortalama aylık maaş 20 bin 815 ruble olacak. Yani 800 doları aşacak. Bugün ortalama maaşın 450 doların üstünde olduğunu, ancak Moskova’da bunun bin doları aştığını rahatlıkla söyleyebiliriz.

Özel sektördeki naaş artışının asıl önemli nedeni, hızla büyüyen pazarda, talebe yetişecek kadar kalifiye eleman bulunamaması. Şoförden genel müdüre kadar her kadro açık.

Rusya’nın nüfusunun her geçen yıl azaldığı da malum. Yani bu işgücü açığı gittikçe artacak.

Şimdi düşünün: Türkiye gibi yoksulluğun yek parmak üstünde duran ülkelerde, hangi alanda olursa olsun üretim neden teşvik edilir? Her şeyden önce istihdam yarattığı için. Devletin gücünün yetmediği işlevi görüp iş ve aş yarattığı için.

Peki Rusya’da halihazırda böyle bir sorun var mı? Yok.

İşsizlik son derece düşük. Kafanızı çevirdiğiniz her yerde ‘eleman aranıyor’ ilanları görüyorsunuz. İş arayanlar işsiz olduklarından değil, yükselen ekonomide daha fazla para kazanma  şansları olduğu için arayışta. Üstelik azalan nüfusta kalifiye elemanın değeri daha da artıyor.

Şimdi bu durumda eğer ülkede iğneden ipliğe her şeyin üretimi arzulansa, irili ufaklı her sektörde üretim yapanların sırtı sıvazlansa, ihtiyaç duyulan işgücü açığı nasıl karşılanacak? Nüfus azaldığına göre bir tek yol kalıyor: Göçmen işçilere kapıyı iyice açmak. Ama Rusya bunu istemiyor.

Özellikle Avrupa’da son yıllarda göçmen işçilerin yarattığı toplumsal patlamaları gören Rusya, kendisi de ufak çapta benzer sorunları  yaşadıktan sonra, göçmenlere mesafeli yaklaşıyor. Hedef yılda en fazla 350 bin kalifiye göçmene izin vermek. Oysa reel ihtiyaç çok daha fazla.

Belki de Rusya’yı yönetenler kendilerince haklılık payı olan şu düşünceyi dikkat alıyor:

“Gittikçe zenginleşiyoruz. Kişi başına reel milli gelir artık 12 bin doları aşıyor. Yani enerji zenginliğimiz sayesinde Avrupa standartlarına hızla yaklaşıyoruz. Dünya ihtiyacı olan hafif sanayi ürünlerinin hepsini Çin’e, Hindistan’a, Asya’ya ürettirirken biz neden aynı yolu seçmeyelim? ABD’de, Almanya’da artık tekstil üretimi yapılıyor mu ki bizde yapılsın? Hafif sanayide üretim arttıkça iş gücü açığını kapatmak için daha fazla göçmen ülkeye girecek, huzurumuz kaçacak. Biz enerji, nano teknoloji, silah sanayi gibi alanlarda üretime yoğunlaşalım, hizmet sektörünün gelişmesini bekleyelim, ihtiyaç duyduğumuz ürünleri kolaylıkla ithal edebiliriz.”

Şimdi bir toparlama yapalım:

Rusya eski Rusya değil. Petro dolarlar sayesinde çok kısa sürede sınıf atladı. Kasası doldu. Gelirler artıyor. Ama nüfus azalıyor. Yani tersten istihdam sorunu var. Hal böyle olunca, Rusya’da KOBİ kurmak isteyen bir yabancı, çok değil birkaç yıl sonra Avrupa’daki işçi maliyetlerinin benzeriyle yüzleşecek. Otomotiv sektöründe bu tehlikenin çanları çalıyor ama işleri o kadar”iyi ki şimdilik sorun yok. İşçi maliyeti yüksek, devletten en ufak bir teşvik yok, bürokrasi azalacağına her geçen gün hayatı daha da  zorlaştırıyor.

O halde belli sektörler dışında üretim soru işareti haline gelmiyor mu?

Birasından inşaat malzemesine, etinden sütüne kadar burada tüketimi de navlunu da fazla olan malları üretmek mantıklı da, Çin’li kardeşlerimiz üç kuruşa bu işi görürken mesela tekstilden plastiğe pek çok alanda üretime ne gerek var ki?

Geçenlerde bir büyük Türk fabrikasının müdürü, “Hesap yaptım, son iki yılda işçi maaşları dolar bazında yüzde 57 artmış” dedi. Daha da artacak. Birçok kalemde ithalat, üretimden daha ucuza gelecek. Görüntü öyle.

Ama Rusya her zaman fırsatlar ülkesi olarak kalmaya devam edecek. Özellikle de “hizmet sektörü”ne yönelenler iyi para kazanıyor ve bu trend muhtemelen sürecek. Çünkü gelirleri artan insanlar haklı olarak daha iyi servis bekliyor, bekleyecek. KOBİ düzeyinde üretim için, ya da üretimi zaten Çin'de, Asya'da  makul fiyatlara yapılan maaları için Rusya’da üretimi düşünenler hesabını kitabını iyi yapsın.

Evdeki hesap çarşıya uymayabilir.