 Rusya’nın politik ortamında dün eşine ender rastlanan, büyük yankı yaratacak bir olay yaşandı: Başkan Putin’in 2005’te Tataristan lideri Şaymiyev ile bizzat imza attığı, federasyon üyesi bu cumhuriyete geniş özerklik tanıyan anlaşma, parlamentonun üst kanadı Federasyon Konseyi’nde reddedildi. Senatörler, Tatarlara ayrıcalık tanıyan anlaşmanın anayasaya ayırı olduğu ve Rusya’yı parçalanmaya götüreceği düşüncesinde. Putin’e mutlak sadakatiyle bilinen Konsey’den hem de ezici çoğunlukla red oyu çıkması soru işaretleri yarattı: “Putin 2 yıl önceki kararından zımnen döndü mü? Tataristan’ın, daha fazla yetki isteyen diğer cumhuriyetlere örnek olmasından mı korkuldu?”
Federasyon Konseyi, Başkan Putin ile Tataristan Devlet Başkanı Mirtimer Şaymiyev arasında 2005 yılında imzalanan anlaşmayı dün 13 kabul oyuna karşılık 93 hayır oyuyla reddetti. 15 üye çekimser kaldı. Anlaşma, federal hükümet ile federasyon üyesi cumhuriyetlerden Tataristan arasındaki yetki paylaşımını düzenliyordu. Kazan’a, diğer cumhuriyetlere verilmeyen geniş özerklik tanıyan anlaşmada, Tataristan devlet başkanı olacak kişinin Rusçanın yanısıra Tatarca da konuşması, nüfus cüzdanlarının Tatar makamlarınca bağımsız düzenlenmesi gibi şartlar da vardı. Federasyon Konseyi’nin birçok üyesi, anlaşmanın anayasaya aykırılık içeren hükümler içerdiğini savundu. Bazı üyeler de “Tataristan’ın ne ayrıcalığı var? Federasyon içinde herkes eşit haklara sahip olmalı” dedi. Tatar temsilci ise, anlaşmanın Anayasa Mahkemesi, Dışişleri Bakanlığı ve diğer resmi makamlarca incelenip uygun bulunduğunu savundu. Anlaşma dün kabul edilseydi, imza için Putin’e gidecekti. Şimdi, anayasaya göre anlaşmanın ilk onay makamı olan parlamentonun alt kanadı Duma’ya geri yollandı. Federasyon Konseyi Anayasa Komitesi Başkanı Yuriy Şarandin, İnterfaks ajansına verdiği demeçte, bu durumda yasa tasarısının tekrar Duma’ya gideceğini ve söz konusu tasarının federal yasalar çerçevesinde incelenmesinden ötürü, Devlet Duması’nda 450 oydan 300’ünü alarak yeniden onaylanması halinde Federasyon Meclisi’ne uğramadan doğrudan Devlet Başkanı’nın onayına sunulacağını açıkladı. Duma Başkanı Boris Grızlov, imzalarının arkasında olduklarını belirterek, “Başkan’ın daha önce imzaladığı, onayladığı anlaşmayı reddetmek ve görüşlerimizi yeniden gözden geçirmek için neden görmüyoruz. Anlaşmanın tekrar kabul edileceğini düşünüyorum” dedi. Federasyon Konseyi’nin sürpriz gibi görünen kararının perde arkası da tartışılmaya başlandı. Kommersant gazetesine göre, bu karar Çeçenistan ve Çuvaşistan başta olmak üzere, benzer özerklik anlaşmaları ile federal hükümetten daha fazla yetki koparmaya hazırlanan cumhuriyetlerin yolunu kapatmayı hedefliyor. Medyada “Başkan Putin’in Mirtimer Şaymiyev’e 70. yaş günü hediyesi” olarak nitelenen anlaşmanın “emsal” yaratmasından korkuluyordu. Bazı yorumlarda, Putin’in bu anlaşmaya imza loyduğu 2005 yılının şartları ile bugünün şartları arasıda farklılık olduğu ve Konsey’deki red kararının arkasında Kremlin’in olduğu vurgulanıyor. Sonuç olarak, dünkü red kararının Putin’in bilgisi ve onayı haricinde verilemeyeceği, bunun da cumhuriyetlere daha fazla yetki verilmemesi politikasına bağlı olabileceği iddia ediliyor. Moskova ile Kazan arasında ilk özerklik anlaşması 1993 yılında Yeltsin ile Şaymiyev arasında imzalanmış, latince alfabeden vergi toplanmasına kadar değişik konularda merkez ile Kazan arasında ihtilaflar o günden beri zaman zaman gerginlik yaratmıştı.
|
