Komunist partisi de zayıflamaya başlamıştır. Artık eskisi gibi mutlak değildir. Hergün yavaş ta olsa bazı ayrılanlar görülür. Anayasada bazı değişiklikler bile konuşulur. "Komunist Partisi hükümetin en üst kademesi ve tek karar merciidir" diyen 5. madde üzerinde bile konuşmalar yoğunlaşır. Ekonomik reformlardan bahsedilse bile büyük bir değişiklik görünmez. Dükkanlarda kuyruklar ve kimseye yetmeyecek kadar az gıda problemi devam eder.

Dış ülkelerle irtibat eskisi kadar zor olmadığından diğer ülkelerin yaşantısını gören halk da huzursuzdur. Perestroikayı hiçbir yerde bulamayanlar ya tanıdık yabancı şirketlerle anlaşıp yurt dışına seyehat etmekte veya pek de birşey anlamasalar da kiliselere gidip ayinlere katılmaktadırlar.

Gorbaçov bazı değişikleri benimsese bile anayasa ve Sovyetlerle oynamayı arzulamamaktadır. İstediği ekonomik bir reform ve az bir özgürlüktür. Fakat halkın arzusu onun hareketinden daha hızlı gitmektedir. Ağustos ayının ortalarında Gorbaçov, karısı ve çocuklarıyla Kırım'a tatile gider.

Aynı tarihlerde Kırım'a tatile giden sekreterimiz Nataşa, döndüğünde anlatıyordu. "...Bir sabah radyoyu açtığımızda hep müzik çalıyordu, anlayamadım. TV'yi açtım, devamlı bale gösteriyordu. Takvime baktım, 19 Ağustos, normal bir gün, denize çıktım. Uzakta savaş gemileri, havada uçaklar... Ne olduğunu anlayamadık... Moskova'ya dönmek isteyenler oldu, uçaklar çalışmıyor... Otobüsle de gitmeye imkan yok, yollar kapalı, telefonlar çalışmıyor, şaşırdık kaldık..."

Aynı günün sabahı Moskova'dayım. Sabah işe gitmek için traş olurken telefon çaldı...
"Ağabey, Sovyetler'de darbe olmuş, ordu idareyi ele geçirmiş..."
Hemen arabaya binip yola fırladım. Etraf sakindi merkeze doğru yol aldım, yollarda trafik polisi bile yoktu. Çok az bir kalabalık ve alışılmamış bir tenhalık vardı her yerde. Kremlin'e kadar geldim. Hiçbir hareket yok. Anlayamamıştım, herhalde yanlış bir haber diye Petrovsky sokağına geri dönerken tanklar gelmeye başladı meydana doğru. Bazı otobüsler yolu kapamıştı tanklara. Bolşoy Tiyatrosu, Parlamento binası ve ana caddelere dizilidi tanklar sırayla.

Saat 12'ye doğru Polit Büro Şefi Yanaev, televizyona çıkıp sabah aldığım haberi teyid etti.

Tanklar şehire girerken çeşitli tepkiler gördüm. Yaşlı bir kadın yumruğunu sallayarak "...Yine mi başımıza bela geldiniz..." diye söylenirken. Bazı kızıl bayraklılar onları selamlıyordu. Gençlerse tanklara çıkıp askerlerle kucaklaşıp öpüşüp eğleniyorlardı. Tankların üzerinde poz veren kızlar, dondurmacı kuyruğunda bekleyen ihtilalci askerler. Şarkılar, danslar, çiçekler ve bol miktarda şampanya ve votka.

Ben tam anlayamamıştım bu darbeyi.
21 Ağustos günü çekildi tanklar, 22 Ağustos'ta olağanüstü kongre toplandı Kremlin'de. Kargaşa artık mecliste devam etmekteydi...

Bu kargaşayı görmekten mutlu, hiçbir değişiklik sezememekten endişeli devam ediyorum çalışmaya Petrovsky Pasajı'nın yanındaki ofisimde.

Ağustos 1991