Başlıyor onlarca ismi okumaya. Bitiriyor. Laf olsun diye kalabalığa bağırıyor, "Sorusu olan var mı?" Meydana sahiden ölüm sessizliği hâkim. Birkaç saniye sonra önlerden cılız bir el kalkıyor. Görenler şaşkın. Bu ne cüret! "Sor bakalım yoldaş" diyor hayretle. Adam bir adım öne çıkıyor: "Asılacak olanlar ipini kendisi mi getirecek?"

Ben şahsen bunun uydurulmuş bir anekdot olmadığına, eskilerin deyimiyle 'aynıyle vaki' olduğuna iman etmeye başladım. Elimde kanıt yok. Tanık ifadesi de yok. Ama artık karine, hatta 'genelgeçer kural' oluştuğuna dair veriler var. O sorunun sahiden sorulduğuna ve 'absürdlüğün etalonu' olarak tarihe geçtiğine inancım artıyor. Bunun Rus halkının defterine işlendiğine, bir daha da mevzu ne kadar masum olursa olsun hiçbir konuda hiç kimseye 'soru sormama' kuralının genlere işlendiğine kanaat getiriyorum.

Bu yazdıklarım, Rusya ve Ruslarla bir münasebeti olmayan okurlar için manasız, incir çekirdeğini doldurmayacak bir 'zorlama mevzu' gibi gelebilir. Ama kalıbımı basarım ki, 'buralı' olanlar ne demek istediğimi anlayacak ve bana hak vereceklerdir.

Rusların çoğu, çok basit durumlarda bile soru sormaktan utanıyor, bunu neredeyse ayıp sayıyor. Eş, dost ya da arkadaş kontenjanından Ruslarla halvet olanlar bir düşünsün bakalım: Soru sorulması gereken hemen her yerde Ruslar 'tahmin ve yorum' yapmıyor mu? "Bu klinik hafta sonu çalışıyor mu, bir soralım" dersiniz. Muhatabınız, sormaktan imtina eder ve "Neden çalışsın ki, canım? Hafta sonu herkes gibi onlar da dinleniyordur" diye cevap verir. Oysa bir telefonla sormak yeterlidir.

Takım elbise alırken normalde, kalıp bozulmasın diye askısına takılı verirler size. Ama unuttular ve vermediler. "Hatırlatalım" dersiniz, "Olur mu canım, neden askıyı bedava versin? Demek ki burada askısız satıyorlar, sormaya ne gerek var!" cevabı alırsınız. Bir adres ararken kayboldunuz. Yoldan geçen birine sorabilirsiniz değil mi? Hayır! Sorulmaz.  Sütçü beygiri gibi dönülüp durulur.

Bu 'basit' mesele Rusya'da hayatı size zehir edebilir. Bir şeyin neden öyle değil de böyle olduğunu muhatabına sorup cevabını almak nedense tercih edilmez, onun yerine 'onun neden öyle olmayacağı' ısrarla açıklanmaya çalışılır. Aslında o an ihtiyaç duyulan 'yorum' değil, 'bilgi'dir. Ama Rus halkının en azından benim gözlemleyebildiğim parçasında, soru sormak müthiş bir sıkıntı ve hatta utanç kaynağıdır.

Peki bu neden böyle? Dedim ya, cevabı başta anlattığım anekdotta gizli. Tarihte bir gün, bir yerlerde, birine ziyadesiyle saçma bir soru sorulmuş ve ondan sonra 'hiç soru sormamaya' karar verilmiş. Sovyet devrinde soru sormak hiç hoş karşılanmamış, her zaman otoriteye 'biat' edilmiş. Zaten içimden bir ses, "İpimizi kendimiz mi getirelim?" diye soran yoldaşın 'asılacaklar listesi'nde adının olmadığını, o soruyu sorduktan sonra listeye eklendiğini söylüyor! Eh, bir sorunuz yoksa, bana müsaade.