|
 İnşaatçılarımız bu yıl 2 milyar dolarlık iş barajını geçerken, biz biraz nostalji yapmak istedik... Tarih: Ekim 1988. Yer: Moskova'daki Kievski Vokzal (Kiev Garı). ENKA'nın ilk işçileri Petrovski Pasajı'nın renovasyonu için geliyor. Ve o günü ENKA'dan Murat Gülmezoğlu anlatıyor: "Kiev Garı'nda karşıladık işçilerimizi. Beni kalın bir palto ve başımda kalpakla görünce şaşırdılar. 'Hava soğuk...' dedim. Pek kabullenemedi Erzurumlu Rıza, 'Pek değil' demekle yetindi. Yeni bir devir başlıyordu bizim için, bu şehre yepyeni binalar yapacaktık işçilerimizle". İşte 17 yıl öncesinin not defterinden, Gülmezoğlu'nun kaleminden:
İLK İŞÇİ KAFİLESİ İlk iş anlaşmalarına başladığımız günden beri Moskova'da kaldığımız otelin adı Mejdunarodnaya Oteli, beynelminel otel demek. Çok büyük, modern bir kompleks, büro ve iskan üniteleri var. Zemin ile birinci katta lokantalar, bar ve dükkanları ile mükemmel bir yer. Müşterileri büyük bir ekseriyetle yabancılar. Giriş ve çıkışlar gayet ciddi olarak kontrollu. Ruslar resmi bir görevleri yoksa buraya giremezler. Büromuz burada bulunduğundan, iş görüşmelerimiz için çağırdığımız Ruslar için bir gün önce ad ve soyadları, giriş, çıkış saatleri ve ziyaret sebebini belirten bir yazı yazıp kapıya veriyoruz, ziyaret bittikten sonra da çıkış saatlerini kapıya yazdırıyoruz. Bu sıkılığa rağmen geceleri hoş Rus hanımlara rastlamak olağan burada. Giriş holü beş altı kat yüksekliğinde tepesi cam ile örtülü, etrafında güzel bir kafe, bir bar ve dükkanlar, ortada dev bir saat kulesi, kulenin üstünde bir horoz her saat başı ötüp size saati bildiriyor. Ekseriyetle bu kulenin etrafında oturur, sohbet ederiz, öten horozun saati hatırlatmaları altında. Bugün çok heyecanlıyım, ilk işçi kafilemiz gelecek, onları karşılayacağım, Kievsky Vagzal'da. Kiev Garı denen bu gar, Moskova ikinci çevre yoluna yakın dokuzuncu gar. Moskova'da mükemmel metro, tramvay, troleybüs ve otobüs taşımacılığından başka, bir de çok mükemmel bir demiryolu teşkilatı var. Muhtelif istikametlere giden dokuz adet, güzel bir mimariye sahip gar bulunur. Bunlar Kazan, Leningrad, Yeroslav, Belaruskaya, Kurskaya, Kievsky, Sabilovsky, Riga, Pavilevsky gibi şehir isimlerini taşıyıp mükemmel bir irtibat kurarlar bütün Sovyetlerle. Türkiye'den üç günde gelen işçilerimiz, Kievsky Garı'na gelirler. Bugün ilk kafilemizi karşılayacağım. Muhtelif ülkelerde çok yüksek artı derecelerde çalışan işçilerimiz, şimdi de çok eksi derecelerde çalışacaklar. Başarılarından şüphem olmasa da, heyecanlanmıyorum desem yalan olur. Moskova Şehri'nde mimari olarak dikkati çeken yedi büyük kule bina var. Bunlara Stalin Binaları denir halen halk arasında. Ellili yıllarda inşaa edilmiş bu çok farklı binaları, Stalin'in Alman harp esirlerine yaptırdığı bile söylenir. Hepsinin çok muhteşem girişleri, cephelerinde motifler ve heykeller bulunur. Ortalarında süslü yüksek bir kule oturtulmuştur. Dışişleri Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı, Leningrad ve Ukrayna Otelleri, Moskova Üniversitesi ve iki iskan ünitesi bu binalardır. Merkezdeki Moskova Oteli ve Parlemento Binası gibi daha bir çok bina da Stalin devrinde yaptırılmıştır. Stalin mimariye meraklı biri olmuş olmalı ki, bütün bu mimari eserler Stalin'in bizzat kontrolunda yaptırılırmış. Kendisinin bizzat imzalamadığı hiçbir proje inşaa edilememiştir. 1812 yılında Moskova'ya giren Napoleon devrinde büyük yangınlarla şehrin dörtte üçü zarar görmüş. Sadece kiliseler kalmıştı. Onlar halen korunsa da pek bakılmamakta tarihi bir hatıra olarak kalmaktadırlar, adlarını taşıyan yollar şimdi ihtilal kahramanlarının adlarıyla anılırken. Rusya'nın başşehri 1712 yılında 1. Petro tarafından, Petrograd'a taşınınca Moskova'ya eski ilgi kalmazsa da 1821 yılında Moskova başmimarı Osip İvanoviç Bovet, şimdiki Bolshoy Tiyatrosu'nu yaptırıp şehrin merkezini ele alarak onu bugünkü haline benzer bir hale sokar. 1922 yılında Moskova yeniden başşehir olur. Faaliyetler devam eder, müzeler, sergi ve konser salonları inşaa edilir, şehir planına uyularak düzenli bir şekilde. Moskova'da herhangi bir binayı inşaa etmek çok zordur. Mimari bir büro tarafından yapılan projenin maketi dev bir Moskova şehri maketine oturtulur, sonra şehrin başmimarı ile bir heyet bu projeyi tetkik eder, renginden kapısının koluna kadar. Sonra bu proje bir mimarlar kuruluna takdim edilir. Olur alan proje inşaa edilebilir. İmar bakımından mahfetttiğimiz İstanbul'u düşündükçe kıskanmamak elde değil. 1941'de Almanlar, Moskova yakınlarına kadar gelirlerse de şehre giremezler. Şehir dışındaki Sheremetyova havaalanına giderken yapılan anıtta görürsünüz durduruldukları yeri. İskan üniteleri de çok iyi etüd edilerek yapılır. İnşaat sistemleri prekasttır.bu sistemle çok kısa zamanda çok miktarda büyük iskan üniteleri inşaa edebilirsiniz. Ellili yıllarda Paris'te iken, mimarlık okullarında Rusların bulduğu bu mükemmel sistemden bahsedilirdi. Seksenli yılların sonunda Moskova'da halen aynı sistemi gördüğümde çok mutlu olamamıştım. Kırk yıllık bir zamanda hiçbir ilerleme gösteremeyen sistemden. Kievsky Garı'nda karşıladık işçilerimizi. Beni kalın bir palto ve başımda kalpakla görünce şaşırdılar. "Hava soğuk..." dedim. Pek kabullenemedi Erzurumlu Rıza, "Pek değil" demekle yetindi. Yeni bir devir başlıyordu bizim için, bu şehre yepyeni binalar yapacaktık işçilerimizle. Onlara güveniyordum. Gece arkadaşlarla yemek yedik lokantada. Sağdan soldan laflarken az votka ile sarhoş olan Rusları anlattık, bol votka içerek. İkinci şişeyi bitirdiğimizde, "vallahi bende birşey yok" dedim, yanımdakiler de tasdik etti. Fakat ayağa kalktıktan sonra da hiç birşey hatırlamadım o geceden. İşçilerimiz gelmeye başlamıştı, artık adımızı burada duyuracaktık güzel eserlerimizle.
Beni sarhoş eden, herhalde bu mutluluktu...
Ekim 1988 |
