Rönesans denince ilk akla gelen şehir olan Floransa'nın adı şehri kuran Romalı General (Fiorinus) ten mi, yoksa asır­lardır hiç solmuyormuş gibi şehri saran (Flore) çiçeklerinden mi geli­yor, bilemiyorum. Her ne olursa olsun şanslı bir şehir ol­muş her zaman, Floransa.

Ticaret, pamuk, ipek işleri ile uğ­raşmış sakinleri. Halk olsun, asil olsun herkesin bir sanatı olmuş burada. Para işlerinde de oldukça üstad­mışlar, ilk beynelmillel nitelikteki para, altın bir Florin 1252'de burada yapılmış.

Şehirle beraber anılan bir aile ismi de vardır burada. Medicis'ler XIII. yüz yılın başlarında yerleşmişler, banka kurmuşlar, sanatkarlarla il­gilenmişler, borç para vermişler, ünlülere. İngiltere Kralı 2. Edward'ın bile borcu varmış Medicis'lere.
1433'de Cosimo Medicis hapse atılıp şehirden kovulur. Bir yıl sonra daha nüfuzlu olarak şehire dönen Cosimo bu sefer sanata eskisinden çok ilgi gösterir. Heykele ilk olarak psikolojik bir anlam kazandıran Donatello'yu da kendi sanat danışmanı yapar.
Kimler yok ki Floransa'da. Perspektive matematik bir anlatım verip, resmi bir bilim yapmaya çalı­şan Fillipo Brunelleschi, mimarlığın teorisini yazmaya başlayan, St. Andrea Klisesi'nin mima­rı, Battista Al Berti, resimde esas gaye, renk ve ışıktır diyen, Venedik resminin kurucu­su, Giovanni Bellini, Leonardo de Vinci, Michelange, Raphael, Bramante, Giorgione Ti­tien, Correge vs. vs.

1478'de Pazzi Suikasti Papa'yı hiddetlendirir ve şehri kuşatır; Medi­cisler'den torun Laurent çıkmaz­dadır, bankası iflas etmiştir. Kendini tamamen sanata verir, adı da Muhte­şem Laurent'e çıkar.

Rönesans; lügat manası tek­rar doğmak; Buna tek misal de mitolojik bir kuş olan "Phoenix". Hakikatte pek mümkün değil tek­rar doğmak, çünkü ölü bir şey diri­lirse bile o rönesans olmuyordu. Reenkarnasyon deniyordu ölüm­süz ruh, tekrar girerse bir be­dene, Rezüreksiyon deniyordu ölü bedenin dirilmesine. (Ve bunun sadece kutsal kimselerde olmuş olduğu söylenir.) Demek ki bir sonsuz boşlukta de­vamlı hareket eden kainat durup bir kez daha başlayamıyordu.

Biz yine Floransa'ya dönüp "Vite" adlı kitaba bakalım. Yazarı Vasari (1511‑1574), kendisine ilk sanat kritiği denebilir. 1568'de ikinci baskısını yaptığı "Vite" adlı kitabı "Cimabue'den zamanımıza kadar en mükemmel İtalyan mimar, res­sam ve heykeltraşın hayatı" başlı­ğını taşır.

158 Biographie ihtiva eden eserin girizgahında Rönesansı (Ri­nascita) diye adlandırıp "Sanat ve Bilimin antik devirlerden esinlene­rek, kendini yenilemesi ve değişi­mi..." diye söyler ve bunda sadece Grek ve Roma uygarlıklarına değinir. Ayrıca (Goth)'ların yapmış olduğu eserlere verip ve­riştirerek, Rönesans'ı ortaçağın karşıtı ilan eder.
Ondan sonra ge­lenlerin fikri aynı değildir. Fransız Michelet "... sade güzelli­ğin, kültürün, ilmin ve mantığın yaratıcı gücü, alışılagelen, cehalet ve itikatların karşıtı derse de, Ruskin, "primitiflerin kaybolan sa­deliği". Louis Courajod da (1841‑1896) "hayatiyet dolu Gothique sanatın katili" ilan ederler Rönesans'ı.

Matbaanın icadı ile Avrupa'ya ya­yılması kolaylaşır Rönesansın. Al­manya, İspanya, Fransa bu akıma hemen girerler. Kanuni Sultan Sü­leyman'ın yardımı ile güçlenip sağa sola saldıran Francois I mide ağrı­ları için kendisine Osmanlıların yolladığı yoğurdu da yedikten son­ra olacak herhalde, rahatlamış bir şekilde Fontainebleau ekolünü başlatır. Mimar Bullant, Philibert de Lorme, Lescot heykeltraş Mic­hel Colombo Jean Goujon. Edebi­yatta Rabelais, şiirleriyle Ronsard, Machiavel, De Bembo, Du Tasse daha sayfalar dolusu yazar, çizer, heykeltraş çıkar ortaya.

Bir nostalji haraketi miydi Röne­sans?

Nostos, dönüş; Algos, ızdırap, hü­zün kelimelerinden meydana ge­len nostalji ekseri lügatlarda vatan hasreti diye anlatılır. Türkçe bir lü­gatta özlem kelimesini de buldum. Rönesans bir özlem miydi?

Hiç zannetmiyorum.

Özlenir bazen geçmişin anları, fa­kat kurulduğundan beri hep ilerle­yen dünyada geriye hiç gidilme­miş, gidilememiştir.

Ahşap bir ev, güzel bir göl kenarında, uzakta bir iki sandal, ufukta bir yelkenli gemi, mangal­da kahve, elde nargile marpuçu, bahçede at arabası, birkaç km.'lik bir dünya. Mangaldaki ateşten ye­meğe herşey bir problem, kitap el yazması kaç adet yazılır kaç kitap okunur. Müzik evdeki ud, oda ça­lan varsa, bilinen dünya sağdan soldan duyulan, posta bile yok.

Böyle bir hayat özlense bile kim yaşamak ister yaş ortalamasının 40'ın altında olduğu bir devrede. İnsan kalbinin dahi değiştirildiği bir dünyadan, ufak bir yaradan impara­torların dahi öldüğü bir aleme na­sıl gidersiniz?

Bir filim seyreder gibi "Ah ne gü­zelmiş o zamanlar" demek ve iler­lemenin bize verdiği binlerce ni­meti, fark edemeden nostaljik ol­mak, kolay bir tiyatro dekorunda... Birkaç saat mutlu olursunuz sonra?

Rönesans bir hamle idi, ileri bir hamle, ne bir diriliş, ne bir geriye bakış, geçmişteki bütün güzellik­leri toplayıp, ileriye doğru bir ko­şuş, zaten bunun aksi olamaz ki.
                                                                                      Ekim 1988